Szacuje się, że pozycja miednicowa płodu stanowi 3-4% wszystkich porodów rozwiązywanych o czasie. Prawidłowe ułożenie dziecka przed porodem jest kluczowe dla naturalnego przebiegu porodu. Natomiast odsetek ten jest wyższy w przypadku porodów przedwczesnych. Między 33. a 36. tygodniem ciąży wynosi 7% między 29. a 32. tygodniem ciąży już 14%. Wynika to z tego, że we wcześniejszych okresach ciąży położenie miednicowe płodu jest naturalne. Do obrotu może dojść nawet w 35. tygodniu ciąży i dzieje się tak w około 25 proc. przypadków.
 

Położenie miednicowe dziecka – rodzaje i przyczyny

Położenie miednicowe, a dokładniej położenie podłużne miednicowe to sytuacja, w której częścią przodującą dziecka są pośladki, stopy lub kolana, a nie głowa. Właściwe ułożenie dziecka przed porodem ma ogromny wpływ na sposób rozwiązania ciąży, dlatego warto monitorować pozycję płodu w ostatnich tygodniach. Położenie miednicowe dziecka może przyjąć trzy formy:

• stópkowe (10-30 proc.), w którym częścią przodującą są całkowicie wyprostowane stopy dziecka;
• miednicowe zupełne (5-10 proc.), gdzie częścią przodująca są stopy i pośladki;
• pośladkowe (50-70 proc.), w którym częścią przodującą są pośladki, a nogi są zgięte w biodrach; pozycja dziecka wygląda, jakby ciało zostało „złożone na pół”;
• kolankowe (<1 proc.), w którym oba kolana są elementem przodującym.

W wielu przypadkach przyczyna pozycji miednicowej płodu nie jest możliwa do ustalenia. Do tej pory nie ma pewności, dlaczego płód układa się w ułożeniu miednicowym. Czynnikami sprzyjającymi takiemu ułożeniu pochodzenia matczynego są:

• patologiczna budowa miednicy kostnej: miednica płaska, ogólnie ścieśniona, skośna (zwłaszcza po urazach komunikacyjnych);
• wady macicy (macica jednorożna, dwurożna);
• obecność zrostów wewnątrzmacicznych, mięśniaków macicy.

Do czynników płodowych zaliczamy: łożysko przodujące, duża masa urodzeniowa, powyżej 4 kg, wielo- lub małowodzie, ciąża mnoga, krótki sznur pępowinowy, wady rozwojowe płodu, np. wodogłowie, przepukliny rdzeniowe, bezczaszkowie, czy bezmózgowie.
 

Ułożenie dziecka przed porodem – metody obracania dziecka i wsparcie osteopatyczne

U niektórych kobiet można zaobserwować skłonność do nawykowych porodów płodów w położeniach miednicowych. W przypadkach położeń miednicowych główka płodu ma charakterystyczny kształt czółenkowaty (hiperdolichocephalia), tj. długogłowie z spłaszczoną potylicą spowodowaną działaniem mięśni brzucha matki podczas porodu. W przypadku ułożenia miednicowego można przeprowadzić próbę jego odwrócenia – to tzw. obrót zewnętrzny, który znany jest już czasów Arystotelesa. Obrót zewnętrzny polega na próbie odwrócenia dziecka przez powłoki brzuszne poprzez delikatne uciskanie go. Zabieg nie jest bolesny, ale może być nieprzyjemny dla matki. Nie zawsze jest także skuteczny – często dziecko odwraca się z powrotem. Skuteczność takiego obrotu szacuje się na 50-60%. Próbę obrotu zewnętrznego można podjąć w pobliżu terminu porodu, czyli w 37. lub 38. tygodniu ciąży. Ma to związek z tym, że wiele płodów obraca się samoistnie do 37. tygodnia ciąży, a także ciąża jest uznawana za donoszoną, więc w razie konieczności istnieje możliwość wykonania cesarskiego cięcia.

Nie każda ciąża kwalifikuje się do wykonania obrotu zewnętrznego, decyzja o jego wykonaniu podejmowana jest indywidualnie po klasyfikacji medycznej. Do przeciwwskazań należą m.in. duża masa płodu, mała ilość płynu owodniowego, wady macicy, łożysko przodujące, choroby serca u matki, wady płodu, nadciśnienie tętnicze. Osteopatia w ciąży może stanowić ważne uzupełnienie opieki medycznej, szczególnie przy nieprawidłowym ułożeniu dziecka. Terapia osteopatyczna koncentruje się na poprawie ruchomości struktur miednicy i rozluźnieniu napięć w obszarze brzucha, co może sprzyjać naturalnemu obrotowi dziecka.
 

Osteopatia w ciąży – badanie osteopatyczne przy położeniu miednicowym

W badaniu osteopatycznym dziecka z ułożenia miednicowego można zauważyć podczas palpacji w obrębie struktur czaszkowych uczucie „przepompowania” płynów. A także naprężenia wewnątrzkostne w obrębię kości krzyżowej i miednicy. Wzorzec napięciowy na strukturach opony twardej może pociągać kość krzyżową ku górze. Stawy biodrowe dziecka z ułożenia miednicowego powinny być również w centrum zainteresowania badania osteopatycznego w kontekście oceny jakości zaopatrzenia naczyniowego powierzchni stawowych.

Pozycja miednicowa płodu nie zawsze oznacza konieczność cesarskiego cięcia, jednak wymaga szczególnej uwagi i opieki specjalistycznej. W przypadku pozycji miednicowej płodu warto również rozważyć konsultację osteopatyczną jako uzupełnienie standardowej opieki położniczej. Osteopatia w ciąży może pomóc w przygotowaniu ciała matki do porodu nawet przy położeniu miednicowym dziecka. Regularne sesje osteopatyczne mogą wspierać prawidłowe ułożenie dziecka przed porodem poprzez pracę z napięciami tkanek miękkich i mobilnością miednicy. W przypadku wystąpienia okołoporodowego złamania obojczyka, które może towarzyszyć trudnym porodom, również warto rozważyć wsparcie osteopatyczne.

Jeśli jesteś zainteresowany pogłębieniem wiedzy na temat położenia miednicowego dziecka lub chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak osteopatia może wspierać prawidłowe ułożenie dziecka przed porodem, zapraszamy do jednego z oddziałów Akademii Osteopatii:

• osteopatia Poznań
• osteopatia Kraków
• osteopatia Wrocław
• osteopatia Warszawa
• osteopatia Gdańsk
• osteopatia Lublin

Piśmiennictwo:

• POŁOŻNICTWO pod red. G. Bręborowicz, K. Czajkowski, Tom 1, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020, s. 468-498.