Ból biodra u dziecka jest jedną z częstszych przyczyn konsultacji ortopedycznych i pediatrycznych. Jednym z najczęściej rozpoznawanych schorzeń w tej grupie jest przemijające zapalenie stawu biodrowego, określane również jako transient synovitis. Choroba ta najczęściej występuje u dzieci między 3. a 8. rokiem życia, około dwukrotnie częściej u chłopców niż u dziewczynek. Zwykle obejmuje jeden staw biodrowy, choć w około jednej czwartej przypadków może występować obustronnie.
Pierwszy opis tej jednostki chorobowej pochodzi z końca XIX wieku, jednak jej dokładna przyczyna nadal nie została jednoznacznie wyjaśniona. U wielu dzieci w wywiadzie stwierdza się przebytą kilka tygodni wcześniej infekcję wirusową lub bakteryjną. Wśród potencjalnych czynników wymienia się również przeciążenie wysiłkiem fizycznym, niewielkie urazy czy reakcje alergiczne. Charakterystyczna jest także sezonowość zachorowań – najwięcej przypadków obserwuje się jesienią, a najmniej zimą.
Jak objawia się przemijające zapalenie stawu biodrowego?
Początek choroby jest zazwyczaj nagły.
Najczęściej dziecko budzi się rano z bólem w okolicy pachwiny lub biodra, zaczyna utykać albo całkowicie unika obciążania chorej kończyny. U części dzieci dolegliwości promieniują do uda lub kolana, co może utrudniać prawidłowe określenie źródła problemu.
Podczas badania lekarz najczęściej stwierdza:
- ograniczenie ruchomości stawu biodrowego,
- zmniejszenie zakresu rotacji wewnętrznej,
- niechęć dziecka do wykonywania ruchów kończyną,
- utykanie lub odciążanie chorej strony.
Objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni do tygodnia i nie pozostawiają trwałych uszkodzeń stawu.
Diagnostyka – dlaczego jest tak ważna?
Rozpoznanie przemijającego zapalenia stawu biodrowego opiera się przede wszystkim na wykluczeniu innych, znacznie poważniejszych przyczyn bólu.
Najbardziej czułym badaniem pozwalającym wykryć wysięk w stawie biodrowym pozostaje ultrasonografia (USG). W klasycznym badaniu rentgenowskim obraz najczęściej pozostaje prawidłowy, choć czasami można zaobserwować niewielkie poszerzenie szpary stawowej.
Szczególnie ważne jest różnicowanie z chorobami wymagającymi pilnego leczenia, takimi jak:
- septyczne zapalenie stawu,
- choroba Legga-Calvégo-Perthesa,
- złuszczenie głowy kości udowej,
- boreliozowe zapalenie stawów,
- zapalenie stawu krzyżowo-biodrowego,
- młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów,
- zapalenie kości i szpiku.
To właśnie dokładna diagnostyka pozwala odróżnić schorzenie o łagodnym przebiegu od chorób wymagających natychmiastowej interwencji.
Leczenie
W większości przypadków leczenie ma charakter zachowawczy.
Najważniejsze zalecenia obejmują:
- ograniczenie aktywności fizycznej,
- odpoczynek,
- obserwację dziecka,
- kontrolę lekarską w przypadku utrzymywania się lub nasilenia objawów.
Większość dzieci wraca do pełnej sprawności w krótkim czasie, bez trwałych następstw.
Dlaczego warto ocenić dziecko po ustąpieniu objawów?
Choć stan zapalny ustępuje samoistnie, kilka dni lub tygodni odciążania jednej kończyny może prowadzić do przejściowych zmian w biomechanice całego ciała.
Dziecko, które utyka lub unika obciążania chorej nogi, automatycznie zmienia sposób poruszania się. Dochodzi do czasowego przeciążenia kończyny przeciwnej oraz zmiany napięcia mięśniowego w obrębie miednicy, tułowia i kończyn dolnych.
Z tego względu po zakończeniu ostrej fazy warto ocenić między innymi:
- ruchomość obu stawów biodrowych,
- stan torebek stawowych i aparatu więzadłowego,
- funkcję kompleksu miednicznego,
- przejście lędźwiowo-krzyżowe oraz piersiowo-lędźwiowe,
- napięcie mięśni dna miednicy,
- pracę mięśni rotatorów biodra,
- biomechanikę kończyn dolnych.
Okresowa zmiana wzorca chodu może również wpływać na napięcia w obrębie błony międzykostnej goleni oraz innych struktur odpowiedzialnych za prawidłową stabilizację kończyny.
Osteopatyczne spojrzenie na proces zdrowienia
Z perspektywy osteopatii zakończenie stanu zapalnego nie zawsze oznacza całkowity powrót organizmu do równowagi funkcjonalnej.
Kontrolne badanie osteopatyczne może obejmować ocenę ruchomości tkanek miękkich, funkcji stawów oraz jakości napięcia mięśniowo-powięziowego. Celem terapii jest stworzenie optymalnych warunków do odzyskania prawidłowej biomechaniki całego narządu ruchu.
W rozumowaniu osteopatycznym uwzględnia się również funkcjonowanie układu żylnego i limfatycznego. Szczególną uwagę zwraca się na okolice zbiornika mleczu, do którego uchodzą pnie lędźwiowe odprowadzające chłonkę z kończyn dolnych oraz miednicy. Prawidłowy drenaż płynów ustrojowych stanowi jeden z elementów wspierających proces regeneracji tkanek po przebytym stanie zapalnym.
Podsumowanie
Przemijające zapalenie stawu biodrowego jest częstą przyczyną bólu i utykania u dzieci, a jego rokowanie jest zazwyczaj bardzo dobre. Najważniejszym elementem postępowania pozostaje jednak prawidłowa diagnostyka różnicowa, pozwalająca wykluczyć poważniejsze schorzenia ortopedyczne lub zapalne.
Po ustąpieniu objawów warto zwrócić uwagę na jakość ruchu dziecka oraz ewentualne utrzymujące się zaburzenia biomechaniczne wynikające z okresowego odciążania kończyny. Całościowa ocena funkcjonalna może pomóc w przywróceniu prawidłowej pracy układu ruchu i wspierać pełny powrót do codziennej aktywności.
Jeśli interesuje Cię osteopatia w kontekście leczenia zapalenia stawu biodrowego u dzieci, zapraszamy do oddziałów Akademii Osteopatii:
Nouri, A. et al. Transient synovitis of the hip: a comprehensive review. Journal of Pediatric Orthopaedics B 2014, 23:32–36.
