Zabiegi kardiochirurgiczne należą do najczęściej wykonywanych operacji ratujących życie pacjentów z zaawansowanymi chorobami układu sercowo-naczyniowego. Jedną z najczęściej stosowanych metod leczenia choroby wieńcowej pozostaje pomostowanie aortalno-wieńcowe (CABG – Coronary Artery Bypass Grafting), wykonywane zarówno z użyciem krążenia pozaustrojowego, jak i na bijącym sercu (OPCAB – Off-Pump Coronary Artery Bypass).
Choć współczesna kardiochirurgia osiąga bardzo dobre wyniki leczenia, sam zabieg stanowi dla organizmu istotne obciążenie. Przecięcie tkanek, manipulacje chirurgiczne, intubacja oraz okres rekonwalescencji mogą prowadzić do wielu zmian funkcjonalnych obejmujących układ mięśniowo-powięziowy, oddechowy i nerwowy. Właśnie dlatego coraz większą uwagę poświęca się kompleksowej rehabilitacji pooperacyjnej, której uzupełnieniem może być odpowiednio prowadzona terapia osteopatyczna.
Jakie problemy mogą pojawić się po operacji serca?
Najczęściej stosowany dostęp chirurgiczny podczas operacji kardiochirurgicznych obejmuje sternotomię pośrodkową, czyli przecięcie mostka. Procedura ta umożliwia chirurgowi bezpieczny dostęp do serca, jednak jednocześnie wiąże się z ingerencją w wiele struktur anatomicznych klatki piersiowej.
W okresie pooperacyjnym pacjenci często zgłaszają:
- ból w okolicy mostka i klatki piersiowej,
- ograniczenie ruchomości żeber,
- zmniejszoną ruchomość obręczy barkowej,
- ból barku lub szyi,
- zaburzenia wzorca oddechowego,
- osłabienie wydolności fizycznej,
- uczucie sztywności w obrębie klatki piersiowej.
Dodatkowo podczas zabiegu może dochodzić do podrażnienia lub uszkodzenia nerwu przeponowego, co wpływa na funkcję przepony i mechanikę oddychania. Zmiany mogą obejmować również tkanki miękkie, powięzi oraz nerwy międzyżebrowe, które uczestniczą w procesach gojenia i przebudowy tkanek po operacji.
Osteopatia jako element rehabilitacji pooperacyjnej
W literaturze naukowej opisano zastosowanie osteopatycznego leczenia manipulacyjnego (OMT) jako uzupełnienia standardowej rehabilitacji po zabiegach kardiochirurgicznych. Celem takiego postępowania nie jest wpływanie na samo serce czy zastępowanie rehabilitacji kardiologicznej, lecz wspieranie funkcjonowania organizmu w okresie zdrowienia.
Podejście osteopatyczne koncentruje się przede wszystkim na:
- poprawie ruchomości klatki piersiowej,
- normalizacji napięć mięśniowo-powięziowych,
- wspieraniu efektywnego oddychania,
- poprawie ruchomości przepony,
- wspomaganiu odpływu żylnego i limfatycznego,
- regulacji napięcia autonomicznego układu nerwowego.
Wstępne badania sugerują, że takie działania mogą przyczyniać się do zmniejszenia dolegliwości bólowych oraz poprawy niektórych parametrów funkcjonalnych pacjentów po operacjach serca. Należy jednak podkreślić, że liczba wysokiej jakości badań klinicznych jest nadal ograniczona i konieczne są dalsze obserwacje naukowe.
Dlaczego ruchomość klatki piersiowej jest tak ważna?
Po zabiegach kardiochirurgicznych wielu pacjentów nieświadomie ogranicza ruchomość klatki piersiowej z powodu bólu lub obawy przed wykonywaniem głębszych ruchów. Może to prowadzić do spłycenia oddechu, zmniejszenia ruchomości żeber oraz pogorszenia pracy przepony.
Z perspektywy osteopatycznej szczególne znaczenie mają:
- stawy żebrowo-kręgowe,
- stawy mostkowo-żebrowe,
- mostek,
- przepona oddechowa,
- mięśnie międzyżebrowe,
- powięzie śródpiersia.
Przywracanie ich prawidłowej ruchomości może wspierać efektywność oddychania oraz poprawiać komfort funkcjonowania pacjenta w codziennym życiu.
Układ limfatyczny i odpływ płynów
Jednym z obszarów zainteresowania osteopatii jest również funkcjonowanie układu limfatycznego. Zabieg chirurgiczny, stan zapalny oraz proces gojenia mogą wpływać na lokalny przepływ płynów ustrojowych.
W terapii osteopatycznej szczególną uwagę zwraca się na:
- górny otwór klatki piersiowej,
- ruchomość pierwszych żeber,
- przeponę oddechową,
- mechanikę klatki piersiowej.
Struktury te mają znaczenie dla warunków mechanicznych, w jakich funkcjonują naczynia limfatyczne i żylne. Poprawa ich ruchomości może wspierać naturalne procesy drenażowe organizmu.
Regulacja autonomicznego układu nerwowego
Operacja, ból oraz stres związany z hospitalizacją wpływają również na funkcjonowanie autonomicznego układu nerwowego. W okresie pooperacyjnym często obserwuje się zwiększoną aktywność części współczulnej, która jest związana między innymi z reakcją stresową organizmu.
W osteopatii stosuje się techniki ukierunkowane na poprawę równowagi autonomicznej, obejmujące między innymi:
- pracę w obrębie górnego odcinka kręgosłupa piersiowego,
- technikę rib raising,
- pracę z przeponą,
- techniki podpotyliczne,
- techniki mięśniowo-powięziowe.
Celem tych działań jest stworzenie korzystniejszych warunków dla procesów regeneracyjnych zachodzących w organizmie.
Co mówią badania?
Dostępne publikacje sugerują, że osteopatyczne leczenie manipulacyjne może wspierać rehabilitację po zabiegach kardiochirurgicznych poprzez:
- zmniejszenie nasilenia bólu,
- poprawę ruchomości klatki piersiowej,
- poprawę parametrów oddechowych,
- zwiększenie komfortu funkcjonowania pacjenta.
W niektórych badaniach obserwowano również skrócenie czasu hospitalizacji oraz poprawę wybranych parametrów wydolnościowych. Należy jednak pamiętać, że obecny stan wiedzy nie pozwala na wyciąganie jednoznacznych wniosków, a terapia osteopatyczna powinna być traktowana jako element wspomagający standardową rehabilitację.
Podsumowanie
Rehabilitacja po operacji serca obejmuje znacznie więcej niż sam układ krążenia. Zabieg kardiochirurgiczny wpływa na funkcjonowanie klatki piersiowej, przepony, układu mięśniowo-powięziowego oraz autonomicznego układu nerwowego. Z tego względu osteopatia może stanowić wartościowe uzupełnienie kompleksowej opieki nad pacjentem po operacji.
Aktualne badania sugerują potencjalne korzyści związane z poprawą funkcji oddechowej, zmniejszeniem bólu oraz wspieraniem procesów regeneracyjnych. Należy jednak podkreślić, że osteopatia nie zastępuje rehabilitacji kardiologicznej ani leczenia medycznego, lecz może stanowić jeden z elementów wielokierunkowego postępowania terapeutycznego.
Jeśli jesteś zainteresowany pogłębieniem wiedzy na temat wsparcia osteopatycznego po operacji serca i tym, jak osteopatia może wspomóc proces rehabilitacji, zapraszamy do jednego z oddziałów Akademii Osteopatii:
Piśmiennictwo:
- Bordoni, B.; Escher, A. Pericardial Adhesion and Chronic Non-Specific Neck Pain following Thoracentesis: An Osteopathic Approach. Clin. Pract. 2023, 13, 1313–1318. https://doi.org/10.3390/ clinpract13060117
- Filippos-Paschalis Rorris, Eleni-Anna T. Skouteli, Konstantinos Papakonstantinou, Lydia Kokotsaki, Evangelos Skotiniotis, John Kokotsakis. Osteopathic manipulative treatment in cardiac surgery patients: A systematic review. International Journal of Osteopathic Medicine, Volume 46, 2022, Pages 29-35, https://doi.org/10.1016/j.ijosm.2022.10.005.
- McGonegal C, Bhatti S, Carrasquillo J, Potesta MA, Kavulich J, Toldi J. Effectiveness of Osteopathic Manipulative Treatment on Hemodynamic and Pulmonary Response in Coronary Artery Bypass Graft Patients: A Meta-Analysis. Cureus. 2024 Aug 27;16(8). doi: 10.7759/cureus.67968.
- Vittorio Racca, Bruno Bordoni, Paolo Castiglioni, Maddalena Modica, Maurizio Ferratini. Osteopathic Manipulative Treatment Improves Heart Surgery Outcomes: A Randomized Controlled Trial,The Annals of Thoracic Surgery, Volume 104, Issue 1, 2017, 145-152, https://doi.org/10.1016/j.athoracsur.2016.09.110.
