Zespół górnego otworu klatki piersiowej (Thoracic Outlet Syndrome, TOS) należy do schorzeń, które mimo charakterystycznego mechanizmu powstawania stosunkowo rzadko są rozpoznawane na początku diagnostyki. Powodem są przede wszystkim niespecyficzne objawy, które mogą przypominać wiele innych chorób neurologicznych, ortopedycznych czy naczyniowych.

Pacjenci często przez wiele miesięcy, a nawet lat, otrzymują różne rozpoznania, zanim uda się ustalić rzeczywistą przyczynę dolegliwości. Dlatego znajomość mechanizmów powstawania TOS oraz prawidłowego postępowania diagnostycznego ma duże znaczenie zarówno dla lekarzy, jak i terapeutów manualnych.

Czym jest zespół górnego otworu klatki piersiowej?

Thoracic Outlet Syndrome to zespół objawów wynikających z ucisku struktur nerwowych lub naczyniowych przebiegających pomiędzy szyją a kończyną górną. Do ucisku dochodzi w obrębie tzw. górnego otworu klatki piersiowej – przestrzeni położonej nad pierwszym żebrem i za obojczykiem.

Mimo że schorzenie nie występuje często, rozpoznaje się je zdecydowanie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Szacuje się, że dotyczy około 10 osób na 100 000 mieszkańców, choć rzeczywista liczba przypadków może być większa ze względu na trudności diagnostyczne.

Rodzaj objawów zależy przede wszystkim od tego, która struktura ulega uciskowi.

Wyróżnia się trzy podstawowe postacie zespołu:

• neurogenną (nTOS) – związaną z uciskiem splotu ramiennego,
• żylną (vTOS) – wynikającą z ucisku żyły podobojczykowej,
• tętniczą (aTOS) – dotyczącą ucisku tętnicy podobojczykowej.

Najczęściej spotykaną postacią jest neurogenny TOS, który odpowiada za około 85% wszystkich rozpoznań.

Objawy zależą od uciskanej struktury

W neurogennej postaci TOS dominują dolegliwości wynikające z podrażnienia dolnej części splotu ramiennego, obejmującej korzenie C8–Th1.

Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• ból barku, szyi, przedramienia lub ręki,
• mrowienie i drętwienie kończyny,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie siły mięśniowej,
• zanik drobnych mięśni dłoni w bardziej zaawansowanych przypadkach.

Charakterystyczną cechą jest nasilanie się objawów podczas unoszenia kończyny ponad głowę lub wykonywania długotrwałej pracy z rękami uniesionymi.

Problem polega jednak na tym, że podobne dolegliwości mogą występować również w przebiegu wielu innych schorzeń, takich jak:

• zespół cieśni nadgarstka,
• radikulopatia szyjna,
• uszkodzenia korzeni nerwowych,
• zapalenie splotu ramiennego,
• mielopatia szyjna,
• niektóre choroby nowotworowe.

To właśnie dlatego samo występowanie bólu czy drętwienia kończyny nie pozwala jeszcze na postawienie rozpoznania.

Dlaczego rozpoznanie TOS jest tak trudne?

Jednym z powodów jest brak pojedynczego badania, które jednoznacznie potwierdzałoby obecność zespołu górnego otworu klatki piersiowej.

Proces diagnostyczny opiera się na zestawieniu wielu elementów:

• dokładnego wywiadu,
• badania klinicznego,
• badania neurologicznego,
• testów prowokacyjnych,
• badań obrazowych oraz naczyniowych.

Badania obrazowe, takie jak RTG czy rezonans magnetyczny, służą przede wszystkim wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości. Mogą również ujawnić obecność żebra szyjnego lub innych wariantów anatomicznych sprzyjających uciskowi struktur nerwowo-naczyniowych.

Warto jednak pamiętać, że samo występowanie żebra szyjnego nie oznacza jeszcze choroby. U wielu osób pozostaje ono całkowicie bezobjawowe przez całe życie.

Dopiero dodatkowe czynniki, takie jak urazy komunikacyjne, przeciążenia zawodowe czy aktywność sportowa wymagająca wielokrotnej pracy kończyn ponad głową, mogą doprowadzić do pojawienia się objawów.

Jak wygląda badanie funkcjonalne?

W diagnostyce wykorzystuje się szereg testów prowokacyjnych, które pomagają ocenić prawdopodobieństwo występowania TOS.

Najczęściej wykonywane są:

• test Adsona,
• test Roosa (EAST),
• test napięciowy kończyny górnej (ULTT),
• test kompresji trójkąta przedniego szyi.

Żaden z nich nie jest jednak wystarczająco czuły ani swoisty, aby samodzielnie potwierdzić lub wykluczyć rozpoznanie. Wyniki testów zawsze powinny być interpretowane w połączeniu z wywiadem oraz pełnym badaniem klinicznym.

Żylna i tętnicza postać TOS

Choć występują zdecydowanie rzadziej, postacie naczyniowe wymagają szczególnej uwagi.

W przebiegu żylnego TOS charakterystyczne są:

• obrzęk kończyny górnej,
• uczucie ciężkości,
• zasinienie skóry,
• poszerzenie żył powierzchownych,
• ból nasilający się po wysiłku.

Natomiast tętniczy TOS może objawiać się:

• zimnymi dłońmi,
• bladością lub sinieniem palców,
• osłabionym tętnem,
• szybkim męczeniem się kończyny,
• bólem pojawiającym się podczas aktywności.

Ponieważ objawy te mogą przypominać inne choroby naczyń, niezbędne staje się wykonanie badań oceniających przepływ krwi, takich jak USG Doppler, angio-TK lub angio-MR.

Kompleksowa diagnostyka jest kluczem

Rozpoznanie zespołu górnego otworu klatki piersiowej wymaga połączenia informacji uzyskanych z wywiadu, badania neurologicznego, testów funkcjonalnych oraz badań obrazowych. Dopiero całościowa analiza wszystkich danych pozwala odróżnić TOS od wielu innych schorzeń dających podobne objawy.

Z tego względu diagnostyka powinna przebiegać etapowo i uwzględniać zarówno możliwe przyczyny neurologiczne, ortopedyczne, jak i naczyniowe.

Co dalej?

Postawienie właściwego rozpoznania jest dopiero pierwszym etapem postępowania. Równie ważne pozostaje ustalenie, które struktury odpowiadają za ucisk oraz jakie czynniki doprowadziły do jego powstania.

W kolejnej części omówimy anatomię górnego otworu klatki piersiowej oraz możliwości postępowania zachowawczego, w tym rolę terapii manualnej i osteopatii we wspomaganiu leczenia pacjentów z zespołem górnego otworu klatki piersiowej.

TOS (Thoracic Outlet Syndrome) – dlaczego zespół górnego otworu klatki piersiowej jest tak trudny do rozpoznania?

Zespół górnego otworu klatki piersiowej (Thoracic Outlet Syndrome, TOS) należy do schorzeń, które mimo charakterystycznego mechanizmu powstawania stosunkowo rzadko są rozpoznawane na początku diagnostyki. Powodem są przede wszystkim niespecyficzne objawy, które mogą przypominać wiele innych chorób neurologicznych, ortopedycznych czy naczyniowych.

Pacjenci często przez wiele miesięcy, a nawet lat, otrzymują różne rozpoznania, zanim uda się ustalić rzeczywistą przyczynę dolegliwości. Dlatego znajomość mechanizmów powstawania TOS oraz prawidłowego postępowania diagnostycznego ma duże znaczenie zarówno dla lekarzy, jak i terapeutów manualnych.

Czym jest zespół górnego otworu klatki piersiowej?

Thoracic Outlet Syndrome to zespół objawów wynikających z ucisku struktur nerwowych lub naczyniowych przebiegających pomiędzy szyją a kończyną górną. Do ucisku dochodzi w obrębie tzw. górnego otworu klatki piersiowej – przestrzeni położonej nad pierwszym żebrem i za obojczykiem.

Mimo że schorzenie nie występuje często, rozpoznaje się je zdecydowanie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Szacuje się, że dotyczy około 10 osób na 100 000 mieszkańców, choć rzeczywista liczba przypadków może być większa ze względu na trudności diagnostyczne.

Rodzaj objawów zależy przede wszystkim od tego, która struktura ulega uciskowi.

Wyróżnia się trzy podstawowe postacie zespołu:

• neurogenną (nTOS) – związaną z uciskiem splotu ramiennego,
• żylną (vTOS) – wynikającą z ucisku żyły podobojczykowej,
• tętniczą (aTOS) – dotyczącą ucisku tętnicy podobojczykowej.

Najczęściej spotykaną postacią jest neurogenny TOS, który odpowiada za około 85% wszystkich rozpoznań.

Objawy zależą od uciskanej struktury

W neurogennej postaci TOS dominują dolegliwości wynikające z podrażnienia dolnej części splotu ramiennego, obejmującej korzenie C8–Th1.

Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• ból barku, szyi, przedramienia lub ręki,
• mrowienie i drętwienie kończyny,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie siły mięśniowej,
• zanik drobnych mięśni dłoni w bardziej zaawansowanych przypadkach.

Charakterystyczną cechą jest nasilanie się objawów podczas unoszenia kończyny ponad głowę lub wykonywania długotrwałej pracy z rękami uniesionymi.

Problem polega jednak na tym, że podobne dolegliwości mogą występować również w przebiegu wielu innych schorzeń, takich jak:

• zespół cieśni nadgarstka,
• radikulopatia szyjna,
• uszkodzenia korzeni nerwowych,
• zapalenie splotu ramiennego,
• mielopatia szyjna,
• niektóre choroby nowotworowe.

To właśnie dlatego samo występowanie bólu czy drętwienia kończyny nie pozwala jeszcze na postawienie rozpoznania.

Dlaczego rozpoznanie TOS jest tak trudne?

Jednym z powodów jest brak pojedynczego badania, które jednoznacznie potwierdzałoby obecność zespołu górnego otworu klatki piersiowej.

Proces diagnostyczny opiera się na zestawieniu wielu elementów:

• dokładnego wywiadu,
• badania klinicznego,
• badania neurologicznego,
• testów prowokacyjnych,
• badań obrazowych oraz naczyniowych.

Badania obrazowe, takie jak RTG czy rezonans magnetyczny, służą przede wszystkim wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości. Mogą również ujawnić obecność żebra szyjnego lub innych wariantów anatomicznych sprzyjających uciskowi struktur nerwowo-naczyniowych.

Warto jednak pamiętać, że samo występowanie żebra szyjnego nie oznacza jeszcze choroby. U wielu osób pozostaje ono całkowicie bezobjawowe przez całe życie.

Dopiero dodatkowe czynniki, takie jak urazy komunikacyjne, przeciążenia zawodowe czy aktywność sportowa wymagająca wielokrotnej pracy kończyn ponad głową, mogą doprowadzić do pojawienia się objawów.

Jak wygląda badanie funkcjonalne?

W diagnostyce wykorzystuje się szereg testów prowokacyjnych, które pomagają ocenić prawdopodobieństwo występowania TOS.

Najczęściej wykonywane są:

• test Adsona,
• test Roosa (EAST),
• test napięciowy kończyny górnej (ULTT),
• test kompresji trójkąta przedniego szyi.

Żaden z nich nie jest jednak wystarczająco czuły ani swoisty, aby samodzielnie potwierdzić lub wykluczyć rozpoznanie. Wyniki testów zawsze powinny być interpretowane w połączeniu z wywiadem oraz pełnym badaniem klinicznym.

Żylna i tętnicza postać TOS

Choć występują zdecydowanie rzadziej, postacie naczyniowe wymagają szczególnej uwagi.

W przebiegu żylnego TOS charakterystyczne są:

• obrzęk kończyny górnej,
• uczucie ciężkości,
• zasinienie skóry,
• poszerzenie żył powierzchownych,
• ból nasilający się po wysiłku.

Natomiast tętniczy TOS może objawiać się:

• zimnymi dłońmi,
• bladością lub sinieniem palców,
• osłabionym tętnem,
• szybkim męczeniem się kończyny,
• bólem pojawiającym się podczas aktywności.

Ponieważ objawy te mogą przypominać inne choroby naczyń, niezbędne staje się wykonanie badań oceniających przepływ krwi, takich jak USG Doppler, angio-TK lub angio-MR.

Kompleksowa diagnostyka jest kluczem

Rozpoznanie zespołu górnego otworu klatki piersiowej wymaga połączenia informacji uzyskanych z wywiadu, badania neurologicznego, testów funkcjonalnych oraz badań obrazowych. Dopiero całościowa analiza wszystkich danych pozwala odróżnić TOS od wielu innych schorzeń dających podobne objawy.

Z tego względu diagnostyka powinna przebiegać etapowo i uwzględniać zarówno możliwe przyczyny neurologiczne, ortopedyczne, jak i naczyniowe.

Co dalej?

Postawienie właściwego rozpoznania jest dopiero pierwszym etapem postępowania. Równie ważne pozostaje ustalenie, które struktury odpowiadają za ucisk oraz jakie czynniki doprowadziły do jego powstania.

W kolejnej części omówimy anatomię górnego otworu klatki piersiowej oraz możliwości postępowania zachowawczego, w tym rolę terapii manualnej i osteopatii we wspomaganiu leczenia pacjentów z zespołem górnego otworu klatki piersiowej.

TOS (Thoracic Outlet Syndrome) – dlaczego zespół górnego otworu klatki piersiowej jest tak trudny do rozpoznania?

Zespół górnego otworu klatki piersiowej (Thoracic Outlet Syndrome, TOS) należy do schorzeń, które mimo charakterystycznego mechanizmu powstawania stosunkowo rzadko są rozpoznawane na początku diagnostyki. Powodem są przede wszystkim niespecyficzne objawy, które mogą przypominać wiele innych chorób neurologicznych, ortopedycznych czy naczyniowych.

Pacjenci często przez wiele miesięcy, a nawet lat, otrzymują różne rozpoznania, zanim uda się ustalić rzeczywistą przyczynę dolegliwości. Dlatego znajomość mechanizmów powstawania TOS oraz prawidłowego postępowania diagnostycznego ma duże znaczenie zarówno dla lekarzy, jak i terapeutów manualnych.

Czym jest zespół górnego otworu klatki piersiowej?

Thoracic Outlet Syndrome to zespół objawów wynikających z ucisku struktur nerwowych lub naczyniowych przebiegających pomiędzy szyją a kończyną górną. Do ucisku dochodzi w obrębie tzw. górnego otworu klatki piersiowej – przestrzeni położonej nad pierwszym żebrem i za obojczykiem.

Mimo że schorzenie nie występuje często, rozpoznaje się je zdecydowanie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Szacuje się, że dotyczy około 10 osób na 100 000 mieszkańców, choć rzeczywista liczba przypadków może być większa ze względu na trudności diagnostyczne.

Rodzaj objawów zależy przede wszystkim od tego, która struktura ulega uciskowi.

Wyróżnia się trzy podstawowe postacie zespołu:

• neurogenną (nTOS) – związaną z uciskiem splotu ramiennego,
• żylną (vTOS) – wynikającą z ucisku żyły podobojczykowej,
• tętniczą (aTOS) – dotyczącą ucisku tętnicy podobojczykowej.

Najczęściej spotykaną postacią jest neurogenny TOS, który odpowiada za około 85% wszystkich rozpoznań.

Objawy zależą od uciskanej struktury

W neurogennej postaci TOS dominują dolegliwości wynikające z podrażnienia dolnej części splotu ramiennego, obejmującej korzenie C8–Th1.

Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• ból barku, szyi, przedramienia lub ręki,
• mrowienie i drętwienie kończyny,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie siły mięśniowej,
• zanik drobnych mięśni dłoni w bardziej zaawansowanych przypadkach.

Charakterystyczną cechą jest nasilanie się objawów podczas unoszenia kończyny ponad głowę lub wykonywania długotrwałej pracy z rękami uniesionymi.

Problem polega jednak na tym, że podobne dolegliwości mogą występować również w przebiegu wielu innych schorzeń, takich jak:

• zespół cieśni nadgarstka,
• radikulopatia szyjna,
• uszkodzenia korzeni nerwowych,
• zapalenie splotu ramiennego,
• mielopatia szyjna,
• niektóre choroby nowotworowe.

To właśnie dlatego samo występowanie bólu czy drętwienia kończyny nie pozwala jeszcze na postawienie rozpoznania.

Dlaczego rozpoznanie TOS jest tak trudne?

Jednym z powodów jest brak pojedynczego badania, które jednoznacznie potwierdzałoby obecność zespołu górnego otworu klatki piersiowej.

Proces diagnostyczny opiera się na zestawieniu wielu elementów:

• dokładnego wywiadu,
• badania klinicznego,
• badania neurologicznego,
• testów prowokacyjnych,
• badań obrazowych oraz naczyniowych.

Badania obrazowe, takie jak RTG czy rezonans magnetyczny, służą przede wszystkim wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości. Mogą również ujawnić obecność żebra szyjnego lub innych wariantów anatomicznych sprzyjających uciskowi struktur nerwowo-naczyniowych.

Warto jednak pamiętać, że samo występowanie żebra szyjnego nie oznacza jeszcze choroby. U wielu osób pozostaje ono całkowicie bezobjawowe przez całe życie.

Dopiero dodatkowe czynniki, takie jak urazy komunikacyjne, przeciążenia zawodowe czy aktywność sportowa wymagająca wielokrotnej pracy kończyn ponad głową, mogą doprowadzić do pojawienia się objawów.

Jak wygląda badanie funkcjonalne?

W diagnostyce wykorzystuje się szereg testów prowokacyjnych, które pomagają ocenić prawdopodobieństwo występowania TOS.

Najczęściej wykonywane są:

• test Adsona,
• test Roosa (EAST),
• test napięciowy kończyny górnej (ULTT),
• test kompresji trójkąta przedniego szyi.

Żaden z nich nie jest jednak wystarczająco czuły ani swoisty, aby samodzielnie potwierdzić lub wykluczyć rozpoznanie. Wyniki testów zawsze powinny być interpretowane w połączeniu z wywiadem oraz pełnym badaniem klinicznym.

Żylna i tętnicza postać TOS

Choć występują zdecydowanie rzadziej, postacie naczyniowe wymagają szczególnej uwagi.

W przebiegu żylnego TOS charakterystyczne są:

• obrzęk kończyny górnej,
• uczucie ciężkości,
• zasinienie skóry,
• poszerzenie żył powierzchownych,
• ból nasilający się po wysiłku.

Natomiast tętniczy TOS może objawiać się:

• zimnymi dłońmi,
• bladością lub sinieniem palców,
• osłabionym tętnem,
• szybkim męczeniem się kończyny,
• bólem pojawiającym się podczas aktywności.

Ponieważ objawy te mogą przypominać inne choroby naczyń, niezbędne staje się wykonanie badań oceniających przepływ krwi, takich jak USG Doppler, angio-TK lub angio-MR.

Kompleksowa diagnostyka jest kluczem

Rozpoznanie zespołu górnego otworu klatki piersiowej wymaga połączenia informacji uzyskanych z wywiadu, badania neurologicznego, testów funkcjonalnych oraz badań obrazowych. Dopiero całościowa analiza wszystkich danych pozwala odróżnić TOS od wielu innych schorzeń dających podobne objawy.

Z tego względu diagnostyka powinna przebiegać etapowo i uwzględniać zarówno możliwe przyczyny neurologiczne, ortopedyczne, jak i naczyniowe.

Co dalej?

Postawienie właściwego rozpoznania jest dopiero pierwszym etapem postępowania. Równie ważne pozostaje ustalenie, które struktury odpowiadają za ucisk oraz jakie czynniki doprowadziły do jego powstania.

W kolejnej części omówimy anatomię górnego otworu klatki piersiowej oraz możliwości postępowania zachowawczego, w tym rolę terapii manualnej i osteopatii we wspomaganiu leczenia pacjentów z zespołem górnego otworu klatki piersiowej.zaoferowania w tym zakresie.

Jeśli interesują Cię objawy i diagnostyka TOS w kontekścieosteopatii, zapraszamy do oddziałówAkademii Osteopatii:

• osteopatia Poznań,
• osteopatia Kraków,
• osteopatia Wrocław,
• osteopatia Warszawa,
• osteopatia Gdańsk.

 

Bibliografia:

1. Jones MR, Prabhakar A, Viswanath O, Urits I, Green JB, Kendrick JB, Brunk AJ, Eng MR, Orhurhu V, Cornett EM, Kaye AD. Thoracic Outlet Syndrome: A Comprehensive Review of Pathophysiology, Diagnosis, and Treatment. Pain Ther. 2019 Jun;8(1):5-18. doi: 10.1007/s40122-019-0124-2. Epub 2019 Apr 29. PMID: 31037504; PMCID: PMC6514035.
2. Li N, Dierks G, Vervaeke HE, Jumonville A, Kaye AD, Myrcik D, Paladini A, Varrassi G, Viswanath O, Urits I. Thoracic Outlet Syndrome: A Narrative Review. J Clin Med. 2021 Mar 1;10(5):962. doi: 10.3390/jcm10050962. PMID: 33804565; PMCID: PMC7957681.
3. Diagnosis of thoracic outlet syndrome, Sanders, Richard J. et al. Journal of Vascular Surgery, Volume 46, Issue 3, 601 – 604