Od dłuższego czasu jako terapeuci konfrontowani jesteśmy z coraz większą liczbą pacjentów, którzy doświadczyli ostrego stresu pourazowego i zmagają się z jego następstwami. Przez wiele miesięcy takim czynnikiem był COVID-19, a obecnie wojna.
O ile pierwsza sytuacja dotyczy głównie osób dorosłych i w podeszłym wieku, o tyle druga dotyka w szczególności uciekinierów – kobiet i dzieci – natomiast w przyszłości wsparcia i fachowej pomocy będą wymagali także ci, którzy bezpośrednio brali udział w wojnie.
Z naszego artykułu dowiesz się:
- Czym jest PTSD?
- Jakie są kryteria diagnostyczne PTSD?
- Jakie zmiany strukturalne i funkcjonalne zachodzą w mózgu w przebiegu PTSD?
- Czym jest BSP i jak stosować tę metodę?
Czym jest PTSD?
PTSD czyli zespół stresu pourazowego jest to reakcja na skrajnie silny stres (traumę), związany z bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub najważniejszych wartości, przekraczający możliwości adaptacyjne organizmu. Przyczyną PTSD może być wojna, diagnoza ciężkiej choroby, tortury, katastrofa, kataklizm, wykorzystanie seksualne, bycie ofiarą znęcania się i wiele innych.
Jakie są kryteria diagnozowania PTSD?
DSM-5 czyli kryteria diagnostyczne stosowane przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wymieniają wiele grup objawów zespołu stresu pourazowego. Poniżej prezentujemy najważniejsze z nich:
- Kryteria A dotyczące stresora (wystarczy jedno): bezpośrednia ekspozycja, bycie świadkiem traumy, wiadomość o traumie doświadczonej przez krewnego lub bliskiego przyjaciela, pośrednia ekspozycja w wyniku pełnionych obowiązków (reporterzy, medycy).
- Kryteria B, czyli symptomy intruzyjne (wystarczy jedno): niechciane, nawracające, natrętne myśli i wspomnienia (w tym ruminacje), koszmary nocne, retrospekcja (flashbacks), emocjonalna i fizyczna nadreaktywność.
- Kryteria C, czyli unikanie (wystarczy jedno): unikanie myśli i emocji związanych z traumą oraz zewnętrznych czynników mogących przypominać o traumie.
- Kryteria D, czyli zmiany kognitywne i emocjonalne (koniecznie dwie): niemożność przypomina sobie kluczowych cech traumy, nadmiernie negatywne myśli o sobie lub o świecie, nadmierne obwinianie siebie lub innych, negatywny afekt, zmniejszone zainteresowanie aktywnościami, poczucie izolacji, trudności w doświadczaniu pozytywnych emocji.
- Kryteria E, czyli zmiany w pobudzeniu i reaktywności: podrażnienie, agresja, ryzykowne lub destrukcyjne zachowania, nadmierna czujność, wygórowane reakcje startowe, trudności w koncentracji, trudności ze snem.
Jakie zmiany strukturalne i funkcjonalne zachodzą w mózgu w przebiegu PTSD?
Dla zdiagnozowania PTSD objawy muszą utrzymywać się przynajmniej przez 1 miesiąc. Może towarzyszyć im poczucie depersonalizacji i derealizacji.
Zmiany strukturalne w mózgu:
- zmniejszenie objętości lewego hipokampa (objawy dysocjacji),
- zmniejszenie objętości prawego hipokampa (zaburzenia funkcjonalne, w tym pamięci krótkoterminowej i deklaratywnej).
Zmiany funkcjonalne w mózgu:
- regionalny wzrost przepływu krwi (rCBF) w prawej korze wzrokowej, strukturach limbicznych i przylimbicznych, przedniej części zakrętu obręczy i prawym ciele migdałowatym; zmniejszona aktywność przyśrodkowej części kory przedczołowej oraz ośrodka Broki.
Terapia
Istnieje wiele podejść terapeutycznych łagodzących skutki PTSD. Niektóre z nich mają charakter odgórny – kognitywny (głównie psychoterapia), inne oddolny, np. praca z ciałem (w ten nurt mogą wpisywać się określone oddziaływania osteopatyczne) oraz mieszany.
Istnieją dowody skuteczności EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), BSP (Brainspotting) i BSM (Body Scan Meditation) w terapii PTSD.
Czym jest BSP i jak stosować tę metodę?
Brainspotting jest metodą wykorzystującą odczucia pacjenta związane z traumą i pozycję gałek ocznych nasilających (lub łagodzących) te odczucia. Pacjent przypomina sobie traumatyczne wydarzenie i poszukuje miejsca w ciele, w którym najbardziej manifestują się te odczucia. Następnie odnajduje pozycję oczu nasilającą te emocje.
W teorii odpowiada ona ośrodkowi w mózgu związanemu z doświadczoną traumą. Następnie pacjent przenosi wzrok dokładnie w przeciwnym kierunku. Proces ten jest powtarzany. Istnieje również możliwości rozpoczęcia terapii od pozycji oczu najbardziej łagodzącej napięcie emocjonalne i fizyczne. Z tego powodu Brainspotting może przypominać techniki bezpośrednie, pośrednie i łączone znane z osteopatii.
Interesujesz się tematem osteopatii od strony zawodowej? Jeśli myślisz o rozpoczęciu własnej praktyki i szukasz szkoleń prowadzonych przez doświadczonych specjalistów, zobacz, co oferuje Akademia Osteopatii:
