Nadciśnienie oczne i jaskra należą do najważniejszych chorób narządu wzroku, ponieważ nieleczone mogą prowadzić do stopniowej, nieodwracalnej utraty widzenia. Choć współczesna okulistyka dysponuje skutecznymi metodami diagnostyki i leczenia, coraz częściej zwraca się uwagę również na znaczenie terapii wspomagających, których celem jest poprawa funkcjonowania tkanek oraz stworzenie jak najlepszych warunków dla zachowania zdrowia oka.
Z perspektywy osteopatii szczególne znaczenie mają zależności pomiędzy ciśnieniem wewnątrzgałkowym, odpływem żylnym z oczodołu, funkcjonowaniem układu autonomicznego oraz ruchomością struktur czaszkowo-szyjnych. Warto jednak podkreślić, że osteopatia nie zastępuje leczenia okulistycznego, lecz może stanowić jego uzupełnienie u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.
Czym jest nadciśnienie oczne?
Nadciśnienie oczne oznacza podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP), najczęściej mieszczące się w zakresie 21–32 mmHg, przy jednoczesnym braku charakterystycznych zmian w obrębie tarczy nerwu wzrokowego, prawidłowym polu widzenia oraz braku innych chorób oka.
Najczęściej przebiega bezobjawowo i wykrywane jest przypadkowo podczas rutynowego badania okulistycznego. Nie oznacza jeszcze jaskry, jednak stanowi jeden z najważniejszych czynników zwiększających ryzyko jej rozwoju. Z tego względu osoby z nadciśnieniem ocznym wymagają regularnej kontroli okulistycznej.
Jaskra – choroba nerwu wzrokowego
Jaskra jest przewlekłą neuropatią nerwu wzrokowego o wieloczynnikowej etiologii. W jej przebiegu dochodzi do stopniowego obumierania komórek zwojowych siatkówki oraz ich aksonów, czego konsekwencją jest postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego i narastające ubytki pola widzenia.
W początkowych stadiach choroba bardzo często nie daje żadnych objawów. To właśnie dlatego jaskra bywa określana mianem „cichego złodzieja wzroku”.
W miarę postępu choroby mogą pojawić się między innymi:
- stopniowe zawężanie pola widzenia,
- pogorszenie widzenia po zmroku,
- bóle gałki ocznej lub okolicy oczodołu,
- bóle głowy,
- widzenie tęczowych obwódek wokół źródeł światła.
Ponieważ uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne, kluczowe znaczenie ma możliwie wczesne rozpoznanie oraz skuteczne obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Leczenie jaskry
Postępowanie okulistyczne dobierane jest indywidualnie i zależy od rodzaju jaskry, stopnia jej zaawansowania oraz odpowiedzi pacjenta na leczenie.
Najczęściej obejmuje ono:
- stosowanie kropli obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe,
- leczenie laserowe,
- zabiegi chirurgiczne poprawiające odpływ cieczy wodnistej.
Celem wszystkich metod jest ochrona nerwu wzrokowego poprzez utrzymanie ciśnienia wewnątrzgałkowego na poziomie bezpiecznym dla danego pacjenta.
Osteopatyczne spojrzenie na jaskrę
Z punktu widzenia osteopatii istotnym elementem funkcjonowania oka jest nie tylko sama produkcja cieczy wodnistej, ale również warunki odpływu płynów oraz krążenia żylnego w obrębie oczodołu i podstawy czaszki.
Już William Garner Sutherland zwracał uwagę na możliwość istnienia zależności pomiędzy zaburzeniami odpływu żylnego a wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego. W swoich rozważaniach wskazywał przede wszystkim na okolice zatoki jamistej oraz zatok skalistych jako potencjalnie istotne dla prawidłowego drenażu żylnego.
Współczesna osteopatia rozwija te obserwacje, analizując zależności pomiędzy:
- ruchomością kości czaszki,
- napięciem opon mózgowo-rdzeniowych,
- funkcją zatok żylnych,
- drożnością szczeliny oczodołowej górnej,
- napięciami w obrębie odcinka szyjnego,
- funkcjonowaniem autonomicznego układu nerwowego.
Co pokazują badania?
Dostępne publikacje sugerują, że wybrane techniki osteopatyczne mogą wpływać na obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz poprawę lokalnego mikrokrążenia.
Jednym z proponowanych mechanizmów jest usprawnienie odpływu żylnego z oczodołu. Zaleganie krwi żylnej może bowiem utrudniać prawidłowy drenaż oka i pośrednio wpływać na wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego.
W badaniach opisywano korzystny wpływ między innymi:
- technik mięśniowo-powięziowych wykonywanych w obrębie odcinka szyjnego i górnej części klatki piersiowej,
- techniki Cant Hook, której celem jest poprawa warunków przepływu w obrębie szczeliny oczodołowej górnej,
- techniki Ruddy’ego, wykorzystującej aktywność mięśni do wspomagania krążenia płynów ustrojowych.
W kilku badaniach obserwowano istotne obniżenie wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego po zastosowaniu wymienionych interwencji. Jednocześnie należy pamiętać, że liczba dostępnych badań jest nadal ograniczona, dlatego potrzebne są dalsze prace naukowe pozwalające lepiej określić skuteczność poszczególnych metod.
Jakie cele może mieć terapia osteopatyczna?
Postępowanie osteopatyczne nie koncentruje się wyłącznie na gałce ocznej. Celem terapii jest przede wszystkim stworzenie możliwie najlepszych warunków dla prawidłowego funkcjonowania całego układu.
W praktyce terapeuta może pracować nad:
- poprawą odpływu żylnego z oczodołu,
- zmniejszeniem napięć w obrębie podstawy czaszki,
- poprawą ruchomości struktur czaszkowo-szyjnych,
- normalizacją napięcia mięśniowo-powięziowego szyi,
- wspieraniem równowagi autonomicznego układu nerwowego,
- poprawą lokalnego mikrokrążenia.
Takie postępowanie ma charakter wspomagający i zawsze powinno być prowadzone równolegle z leczeniem okulistycznym.
Podsumowanie
Nadciśnienie oczne jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju jaskry, dlatego wymaga regularnej kontroli oraz odpowiedniego leczenia. W przypadku rozpoznanej jaskry podstawę terapii stanowi postępowanie prowadzone przez okulistę, którego celem jest ochrona nerwu wzrokowego przed dalszym uszkodzeniem.
Z perspektywy osteopatii szczególne znaczenie mają zależności pomiędzy układem żylnym oczodołu, ruchomością struktur czaszkowo-szyjnych oraz funkcjonowaniem autonomicznego układu nerwowego. Odpowiednio dobrane techniki manualne mogą stanowić wartościowe uzupełnienie kompleksowej opieki nad pacjentem, wspierając prawidłowe warunki biomechaniczne i hemodynamiczne narządu wzroku oraz poprawiając komfort funkcjonowania.
Jeśli interesuje Cię zagadnienie osteopatycznej terapii jaskry i chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak osteopatia może pomóc w leczeniu tych schorzeń, zapraszamy do kontaktu z Akademią Osteopatii w jednym z naszych oddziałów:
Piśmiennictwo:
- Wright DM, Azuara-Blanco A, Cardwell C, Montesano G, Crabb DP, Gazzard G, King AJ, Hernández R, Morgan JE, Higgins B, Takwoingi Y; GRIP study group. Validating and Updating the OHTS-EGPS Model Predicting 5-year Glaucoma Risk among Ocular Hypertension Patients Using Electronic Records. Ophthalmol Glaucoma. 2025 Mar-Apr;8(2):143-151. doi: 10.1016/j.ogla.2024.10.009. Epub 2024 Nov 4.
- Nowości w diagnostyce jaskry. Alina Szewczuk1 , Anna Zaleska-Żmijewska. KLINIKA OCZNA 2023, 125, 4: 190-198. https://doi.org/10.5114/ko.2023.133452 Osteopathic Manipulative Treatment to Manage Ophthalmic Conditions Tatyana Sherman, DO; Yasmin Qureshi; Austin Bach. J Am Osteopath Assoc. 2017;117(9), doi.7556/jaoa.2017.111
