Ból pięty jest jedną z najczęstszych dolegliwości narządu ruchu. Szacuje się, że przewlekłe dolegliwości w tej okolicy dotyczą nawet 10–15% populacji i mogą znacząco ograniczać codzienną aktywność. Choć najczęściej kojarzone są z zapaleniem rozcięgna podeszwowego czy ostrogą piętową, nie zawsze właśnie te schorzenia odpowiadają za objawy.

Jedną z często pomijanych przyczyn przewlekłego bólu pięty jest neuropatia Baxtera, czyli zespół ucisku pierwszej gałęzi nerwu podeszwowego bocznego, określanej również jako dolny nerw piętowy. Mimo że schorzenie występuje stosunkowo rzadko, według części autorów może odpowiadać nawet za około 20% przypadków przewlekłego bólu tej okolicy. Z tego względu warto uwzględniać je w diagnostyce różnicowej pacjentów zgłaszających utrzymujące się dolegliwości.

Czym jest neuropatia Baxtera?

Nerw Baxtera jest niewielką gałęzią nerwu podeszwowego bocznego o średnicy około 2 mm. Zawiera zarówno włókna czuciowe, jak i ruchowe.

Zaopatruje czuciowo między innymi okostną kości piętowej oraz długie więzadło podeszwowe, natomiast ruchowo unerwia mięsień odwodziciel palca małego, mięsień czworoboczny podeszwy oraz zginacz krótki palców.

Ze względu na swój przebieg anatomiczny jest szczególnie narażony na ucisk w kilku charakterystycznych miejscach, zwłaszcza w sąsiedztwie przyśrodkowego guzka kości piętowej oraz pomiędzy mięśniem odwodzicielem palucha a mięśniem czworobocznym podeszwy.

Dlaczego dochodzi do ucisku nerwu?

Przyczyn neuropatii może być wiele. U części pacjentów problem rozwija się stopniowo jako efekt przewlekłych przeciążeń, u innych jest następstwem zmian anatomicznych lub przebytych zabiegów.

Do najczęściej opisywanych czynników należą:

• nadmierna pronacja stopy,
• przeciążenia związane z aktywnością fizyczną,
• ostroga piętowa,
• zapalenie rozcięgna podeszwowego,
• tendinopatia ścięgna Achillesa,
• zmiany bliznowate po zabiegach operacyjnych,
• obecność dodatkowych lub przerośniętych mięśni,
• choroby ogólnoustrojowe, między innymi cukrzyca.

W praktyce klinicznej często współistnieje kilka z wymienionych czynników jednocześnie.

Jak odróżnić neuropatię Baxtera od zapalenia rozcięgna podeszwowego?

To właśnie w tym miejscu najczęściej dochodzi do pomyłek diagnostycznych.

Zapalenie rozcięgna podeszwowego zazwyczaj powoduje największy ból podczas pierwszych kroków po wstaniu z łóżka lub po dłuższym odpoczynku. Wraz z rozchodzeniem dolegliwości często częściowo się zmniejszają.

W neuropatii Baxtera obraz jest nieco inny. Ból zwykle narasta w trakcie chodzenia i długotrwałego obciążania kończyny. Pacjenci opisują go jako piekący lub palący, często z towarzyszącym drętwieniem albo mrowieniem przyśrodkowej części pięty. Dolegliwości mogą promieniować w kierunku bocznej części stopy, zgodnie z przebiegiem nerwu.

W bardziej zaawansowanych przypadkach może pojawić się osłabienie lub zanik mięśnia odwodziciela palca małego.

Diagnostyka

Podstawą pozostaje dokładny wywiad oraz badanie kliniczne.

W diagnostyce obrazowej wykorzystuje się przede wszystkim ultrasonografię wysokiej rozdzielczości oraz rezonans magnetyczny.

Badanie USG pozwala ocenić przebieg nerwu oraz ewentualny zanik mięśnia odwodziciela palca małego. Rezonans magnetyczny może natomiast uwidocznić zmiany w obrębie przyczepu rozcięgna podeszwowego, mięśni stopy czy okolicy przyśrodkowego guzka kości piętowej.

Prawidłowe rozpoznanie ma kluczowe znaczenie, ponieważ sposób postępowania różni się od leczenia klasycznej fasciopatii podeszwowej.

Jakie znaczenie może mieć osteopatia?

Z osteopatycznego punktu widzenia warto spojrzeć na stopę jako element całego łańcucha biomechanicznego kończyny dolnej.

Oprócz oceny miejscowego przebiegu nerwu istotne znaczenie może mieć analiza funkcji:

• stawów stopy,
• stawu skokowego,
• błony międzykostnej podudzia,
• kolana,
• biodra,
• miednicy,
• stawów krzyżowo-biodrowych,
• odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

Zmiany biomechaniczne występujące w tych obszarach mogą wpływać na sposób obciążania tyłostopia i pośrednio zwiększać napięcia oddziałujące na przebieg nerwu.

Badanie obejmuje również ocenę ruchomości tkanek miękkich, ślizgu struktur nerwowych oraz lokalnych ograniczeń powięziowych.

Postępowanie terapeutyczne

Leczenie neuropatii Baxtera zależy od przyczyny dolegliwości oraz ich nasilenia.

Może obejmować:

• modyfikację obciążeń,
• odpowiednio dobrane wkładki ortopedyczne,
• farmakoterapię,
• fizjoterapię,
• terapię manualną,
• leczenie operacyjne w przypadkach opornych na leczenie zachowawcze.

W osteopatii celem terapii jest poprawa warunków biomechanicznych i zmniejszenie czynników sprzyjających uciskowi nerwu. W zależności od wyniku badania mogą być wykorzystywane techniki ukierunkowane na poprawę ruchomości stawów stopy i stawu skokowego, normalizację napięcia tkanek miękkich, poprawę mobilności nerwu oraz optymalizację funkcji całego łańcucha kończyny dolnej.

Podsumowanie

Neuropatia Baxtera pozostaje jedną z częściej przeoczanych przyczyn przewlekłego bólu pięty. Jej objawy mogą przypominać zapalenie rozcięgna podeszwowego, dlatego dokładna diagnostyka różnicowa ma kluczowe znaczenie dla wyboru właściwego postępowania.

Z perspektywy osteopatycznej ocena nie ogranicza się wyłącznie do miejsca występowania bólu. Analiza funkcji całej kończyny dolnej oraz miednicy pozwala zidentyfikować czynniki, które mogą wpływać na przeciążenie nerwu i utrzymywanie się dolegliwości. Takie całościowe spojrzenie może stanowić wartościowe uzupełnienie leczenia zachowawczego u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.

Jeśli jesteś zainteresowany, jak osteopatia wspiera leczenie przewlekłego bólu pięty, odwiedź jeden z oddziałów Akademii Osteopatii:

• osteopatia Poznań,
• osteopatia Kraków,
• osteopatia Wrocław,
• osteopatia Warszawa,
• osteopatia Gdańsk.
  

  Piśmiennictwo:

• Chundru U, Liebeskind A, Seidelmann F, Fogel J, Franklin P, Beltran J. Plantar fasciitis and calcaneal spur formation are associated with abductor digiti minimi atrophy on MRI of the foot. Skeletal Radiol 2008;37:505–510.
• Singh and Kumar Bulletin of Faculty of Physical Therapy (2021) 26:39, https://doi.org/10.1186/s43161-021-00050-y
• Jaring MRF, Khan AZ, Livingstone JA, Chakraverty J. A Case of Bilateral Baxter’s Neuropathy Secondary to Plantar Fasciitis. J Foot Ankle Surg. 2019 Jul;58(4):771-774. doi: 10.1053/j.jfas.2018.11.010. Epub 2019 Apr 24.