Śledziona jest narządem, o którym w codziennej praktyce terapeutycznej mówi się znacznie rzadziej niż o wątrobie, żołądku czy jelitach. Tymczasem pełni ona niezwykle ważne funkcje związane z odpornością, filtrowaniem krwi oraz gospodarką komórkami krwi. Jej położenie oraz liczne powiązania z przeponą, żołądkiem, trzustką i układem naczyniowym sprawiają, że może odgrywać istotną rolę również w diagnostyce osteopatycznej.
Badanie śledziony nie służy wyłącznie ocenie samego narządu. Pozwala także zwrócić uwagę na możliwe patologie wymagające pilnej diagnostyki lekarskiej oraz lepiej zrozumieć zależności pomiędzy układem trzewnym, oddechowym i mięśniowo-powięziowym.
Gdzie znajduje się śledziona?
Śledziona jest narządem położonym wewnątrzotrzewnowo w lewym podżebrzu. Jej długa oś przebiega w przybliżeniu równolegle do X żebra.
Tylny biegun śledziony znajduje się około 2 cm od wyrostka poprzecznego dziesiątego kręgu piersiowego, natomiast biegun przedni fizjologicznie nie powinien przekraczać lewej linii żebrowo-stawowej. Szerokość narządu obejmuje zazwyczaj przestrzeń pomiędzy IX a XI żebrem.
Takie położenie sprawia, że śledziona pozostaje w bliskich relacjach z:
- przeponą,
- żołądkiem,
- trzustką,
- lewą nerką,
- zgięciem śledzionowym okrężnicy.
Znajomość anatomii topograficznej jest niezwykle istotna podczas badania palpacyjnego oraz interpretacji objawów zgłaszanych przez pacjenta.
Jakie funkcje pełni śledziona?
Śledziona jest jednym z najważniejszych narządów układu odpornościowego.
Do jej podstawowych funkcji należą:
- usuwanie zużytych erytrocytów,
- magazynowanie i filtrowanie krwi,
- produkcja limfocytów,
- udział w odpowiedzi immunologicznej organizmu,
- eliminacja drobnoustrojów i nieprawidłowych komórek krwi.
Produkty rozpadu krwinek czerwonych transportowane są żyłą śledzionową do układu wrotnego, a następnie do wątroby, gdzie uczestniczą w dalszych procesach metabolicznych.
W sytuacjach infekcji lub zwiększonego zapotrzebowania immunologicznego aktywność śledziony wyraźnie wzrasta, dlatego jej funkcja ma istotne znaczenie dla prawidłowej pracy całego organizmu.
Wywiad podczas badania śledziony
Pierwszym etapem badania osteopatycznego jest dokładny wywiad.
Szczególną uwagę warto zwrócić na:
- przebyte urazy jamy brzusznej,
- upadki lub uderzenia w okolicę lewego podżebrza,
- wypadki komunikacyjne,
- choroby hematologiczne,
- przebyte zapalenie trzustki,
- schorzenia naczyń jamy brzusznej.
Znaczenie ma również występowanie objawów ogólnych, takich jak osłabienie, uczucie zimna czy przewlekłe zmęczenie, które mogą towarzyszyć niektórym patologiom śledziony.
Badanie fizykalne śledziony
W badaniu fizykalnym osteopata ocenia przede wszystkim lokalizację narządu oraz jego ewentualne powiększenie.
Jednym z klasycznych objawów klinicznych jest objaw Kehra. Polega on na pojawieniu się bólu lewego barku podczas podrażnienia przepony przez krew gromadzącą się po pęknięciu śledziony. Wystąpienie takiego objawu wymaga pilnej diagnostyki lekarskiej.
Warto również pamiętać, że powiększona śledziona (splenomegalia) nie powinna być bagatelizowana. Jeżeli narząd jest wyczuwalny poniżej lewego łuku żebrowego lub przekracza swoją fizjologiczną lokalizację, pacjent powinien zostać skierowany na dalszą diagnostykę obrazową, przede wszystkim badanie USG jamy brzusznej z oceną przepływów metodą Dopplera.
Związki śledziony z innymi narządami
Podczas badania osteopatycznego warto uwzględnić również zależności anatomiczne śledziony z sąsiednimi strukturami.
Szczególnie ważna jest relacja z trzustką oraz żyłą śledzionową. Przebyte zapalenie trzustki lub inne choroby tego narządu mogą prowadzić do zakrzepicy żyły śledzionowej, a w konsekwencji do powiększenia śledziony oraz zaburzeń jej funkcji.
Ocena śledziony nie powinna więc odbywać się w oderwaniu od pozostałych narządów jamy brzusznej.
Dodatkowe elementy badania osteopatycznego
Interesującym uzupełnieniem badania jest opisany przez Saegessera test wykorzystujący ocenę tkliwości okolicy przebiegu nerwu przeponowego.
Polega on na delikatnym ucisku przestrzeni pomiędzy mięśniem mostkowo-obojczykowo-sutkowym a mięśniem pochyłym przednim, z porównaniem strony lewej i prawej. Według autora zwiększona tkliwość tej okolicy może współwystępować z pęknięciem śledziony lub obecnością krwiaka podtorebkowego.
Należy jednak pamiętać, że taki test może stanowić jedynie element całościowej oceny klinicznej i nigdy nie zastępuje diagnostyki obrazowej.
Znaczenie badania śledziony w osteopatii
Badanie śledziony pozwala osteopacie spojrzeć szerzej na funkcjonowanie organizmu. Oprócz oceny samego narządu umożliwia analizę zależności pomiędzy układem odpornościowym, przeponą, układem naczyniowym oraz narządami jamy brzusznej.
Jednocześnie stanowi ważny element diagnostyki różnicowej. Rozpoznanie objawów sugerujących powiększenie śledziony, jej uszkodzenie lub inne poważne patologie pozwala odpowiednio wcześnie skierować pacjenta do dalszej diagnostyki specjalistycznej.
W praktyce osteopatycznej badanie śledziony jest więc nie tylko oceną lokalnej ruchomości narządu, ale przede wszystkim elementem kompleksowej analizy funkcjonowania organizmu oraz bezpieczeństwa prowadzonej terapii.
Interesuje Cię badanie śledziony w kontekscie osteopatii? Zapraszamy do oddziałów Akademii Osteopatii:
Bibliografia
1. Bochenek A, Reicher M., Anatomia człowieka, Tom III, Wydawnictwo PZWL, 2012.
2. Yale S., Takiner H., Yale E., Origin of Kehr Sign in Traumatic Splenic Trauma, Journal of the College od Physicians and Surgeons Pakistan, wydanie 34, 2024.
3. Princess P., Francisco D., Trivedi A., O’Loughlin M., Wu G., Vascular Diseases of the Spleen: A Review, Journal of Clinical and Translational Hepatology, 2017.
4. Lipiński P., Jankowska I., Szymańska E., Rokicki D., Tylki-Szymańska A.,
Hepato- i splenomegalia w wybranych chorobach metabolicznych – diagnostyka i różnicowanie, Pediatria Polska, wyd. 93, str. 74-79, 2018.
