Rozważenie osteopatii po usunięciu zęba może znacząco wpłynąć na proces rekonwalescencji po zabiegach stomatologicznych. Osteopatia po usunięciu zęba to podejście terapeutyczne, które coraz częściej zalecają specjaliści. Chirurgiczne usunięcie zatrzymanego trzeciego zęba trzonowego w żuchwie jest uważane za jeden z najczęściej wykonywanych zabiegów w chirurgii szczękowo-twarzowej i stomatologicznej. Trzecie zęby trzonowe w żuchwie, próbując się „wyrżnąć”, mogą powodować liczne stany patologiczne, które ostatecznie prowadzą do konieczności chirurgicznej ekstrakcji. Choć zabieg ten należy do rutynowych, wiąże się także z wieloma powikłaniami, występującymi głównie w okresie pooperacyjnym. Do najczęstszych należą obrzęk, ból oraz szczękościsk. Drobne powikłania definiuje się jako te, które ustępują samoistnie bez leczenia – są to ból, szczękościsk oraz odczyn zapalny.
Osteopatia po usunięciu zęba – skuteczne wsparcie w rekonwalescencji
Po chirurgicznym usunięciu trzeciego zęba trzonowego żuchwy najczęściej zgłaszaną dolegliwością jest ograniczenie możliwości otwierania ust, czyli szczękościsk. Standardową techniką oceny tego powikłania jest pomiar odległości międzysiecznej przed i po zabiegu. Liczne badania dowodzą, że szczękościsk jest ściśle powiązany ze zmniejszoną aktywnością elektryczną mięśni żucia. Najczęstszą przyczyną szczękościsku u pacjentów hospitalizowanych w oddziałach stomatologicznych jest pooperacyjne usunięcie zębów zatrzymanych. Objaw ten wiąże się nie tylko z uszkodzeniem poszczególnych włókien mięśniowych, ale również z czasem potrzebnym do ich regeneracji, przy czym tempo gojenia różni się w zależności od rodzaju włókien mięśni żucia. Zastosowanie osteopatii po usunięciu zęba przynosi korzyści, takie jak:
- zmniejszenie dolegliwości bólowych,
- redukcja obrzęku i stanu zapalnego,
- poprawa ruchomości stawu skroniowo-żuchwowego,
- szybsza regeneracja tkanek,
- zmniejszenie napięcia mięśni żucia.
Dostępna literatura wskazuje, że po ekstrakcji zębów – zwłaszcza tzw. „ósemek” – obserwuje się zmiany w zakresie aktywności elektromiograficznej mięśnia żwacza i mięśnia skroniowego, które korelują z bólem i odczynem zapalnym. Oba te mięśnie odpowiadają za zaciskanie zębów i biorą udział w procesie żucia. Dysfunkcja czaszkowo-żuchwowa, widoczna w badaniu EMG, przejawia się nadmierną aktywnością tych mięśni w spoczynku oraz obniżoną aktywnością podczas maksymalnego dobrowolnego skurczu.
Osteopatia a stomatologia – synergiczne połączenie dla zdrowia jamy ustnej
Ekstrakcje zębów i inne zabiegi w obrębie jamy ustnej mogą również prowadzić do dysfagii (zaburzeń połykania). Badania elektromiograficzne wykazały, że po takich zabiegach pojawia się wydłużony czas połykania, obniżona aktywność mięśnia żwacza oraz potencjalne zmiany w mięśniach nadgnykowych, choć wiele prac potwierdza ich prawidłową funkcję. Współpraca osteopatii i stomatologii przynosi następujące korzyści:
- kompleksowe podejście do problemów układu stomatognatycznego,
- skuteczna redukcja powikłań pozabiegowych,
- przyspieszenie powrotu do normalnej funkcji żucia,
- zmniejszenie ryzyka przewlekłych dolegliwości bólowych,
- poprawa jakości życia po zabiegach stomatologicznych.
U osób korzystających z uzupełnień opartych na implantach amplituda EMG mięśnia żwacza i skroniowego różni się w porównaniu z osobami posiadającymi naturalne uzębienie. U osób z implantami obserwuje się wyraźnie słabszy wzrost aktywności EMG na wczesnym etapie sekwencji żucia wraz ze wzrostem twardości pokarmu, w porównaniu do osób z naturalnym uzębieniem.
Z punktu widzenia anatomii i fizjologii mięsień żwacz odpowiada m.in. za ból w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego, trudności z otwieraniem ust, bóle zębów, szczęki i żuchwy, nadwrażliwość zębów, bóle twarzy w okolicy oczodołów i brwi, a także świąd w obrębie uszu. Mięsień skroniowy może powodować bóle po bocznej stronie głowy i w okolicy zębów szczęki. Część przednia mięśnia skroniowego może kompresować szew klinowo-ciemieniowy i wieńcowy, wywołując bóle w okolicy ciemieniowej; część środkowa generuje dolegliwości w okolicy kości skroniowej, natomiast część tylna może kompresować szew potyliczno-sutkowy, powodując bóle w rejonie skroniowym i potylicznym.
Techniki osteopatyczne wspomagające rekonwalescencję po zabiegach stomatologicznych
Do innych mięśni istotnych dla funkcjonowania układu stomatognatycznego należą mięsień czworoboczny grzbietu, mięśnie podpotyliczne, mięśnie płatowate głowy, mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy oraz mięśnie skrzydłowe – boczny i przyśrodkowy, które również powinny być objęte diagnostyką. Postizometryczna relaksacja oraz techniki rozluźniania mięśniowo-powięziowego są dobrze udokumentowane pod kątem swojej skuteczności w redukcji bólu poprzez obniżanie aktywności elektromiograficznej wymienionych mięśni. Osteopatia i stomatologia to dziedziny, które doskonale się uzupełniają. W ramach współpracy tych specjalności stosuje się:
- techniki manualne skierowane na stawy skroniowo-żuchwowe;
- prace z mięśniami żucia i ich powięziami;
- terapię punktów spustowych w okolicy twarzy i szyi;
- normalizację napięcia w obrębie czaszki;
- przywracanie prawidłowego wzorca połykania.
Osteopatyczne leczenie manipulacyjne (OMT) i powiązane techniki, takie jak PIR, MFR, MET czy BLT, mają udokumentowaną skuteczność w oddziaływaniu na mięśnie żucia – zwłaszcza na mięsień żwacz i przednią część mięśnia skroniowego. Wyniki badań wskazują na wyraźną redukcję napięcia i bólu, poprawę ruchomości żuchwy oraz ogólną poprawę funkcji stomatognatycznej. Stanowi to solidną podstawę do włączania terapii manualnej, w tym osteopatii, jako skutecznego narzędzia wspomagającego leczenie dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego oraz zaburzeń czynnościowych układu żucia.
Podsumowując, po operacjach ortognatycznych należy spodziewać się wczesnych zaburzeń aktywności mięśni żucia, jednak wdrożenie odpowiedniej terapii osteopatycznej we wczesnym okresie pooperacyjnym znacząco przyspiesza powrót ich prawidłowej funkcji.
Jeśli chcesz pogłębić wiedzę o tym, jak osteopatia wspomaga procesy gojenia po zabiegach stomatologicznych, odwiedź jeden z oddziałów Akademii Osteopatii:
Zachęcamy także do zapoznania się z materiałem: powikłania bólowe po ekstrakcji zęba – osteopatyczna interpretacja Sutherlanda.
Piśmiennictwo:
- Urbański P, Trybulec B, Pihut M. The Application of Manual Techniques in Masticatory Muscles Relaxation as Adjunctive Therapy in the Treatment of Temporomandibular Joint Disorders. Int J Environ Res Public Health. 2021 Dec 8;18(24):12970. doi: 10.3390/ijerph182412970. PMID: 34948580; PMCID: PMC8700844.
- BARROS, T. E. P.; CAMPOLONGO, G. D.; OLIVEIRA, N.; ALVES, N. & OLIVEIRA, R. J. Electromyographic study of the masseter muscle after lower third molar surgery. Int. J. Morphol.,29(1):304-309, 2011.
- Ruthvik S, George M, Venugopalan S, et al. (May 01, 2024) Assessment of Electromyographic Changes in Masseter and Temporalis Muscles for Patients Undergoing Lower Third Molar Surgery: A Prospective Study. Cureus 16(5): e59489. DOI 10.7759/cureus.59489
- Grigoriadis, A., Trulsson, M. Excitatory drive of masseter muscle during mastication with dental implants. Sci Rep 8, 8597 (2018). https://doi.org/10.1038/s41598-018-26926-z
- Buesa-Bárez JM, Martin-Ares M, Martínez-Rodriguez N, Barona-Dorado C, Sanz-Alonso J, Cortés-Bretón-Brinkmann J, Martínez-González JM. Masseter and temporalis muscle electromyography findings after lower third molar extraction. Med Oral Patol Oral Cir Bucal. 2018 Jan 1;23(1):e92-e97. doi: 10.4317/medoral.21992. PMID: 29274163; PMCID: PMC5937843.
- Nahian A, Mathew Jr J. Osteopathic Manipulative Treatment: Facial Muscle Energy, Direct MFR, and BLT Procedure – for TMJ Dysfunction. [Updated 2023 Feb 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025
