Mięsień łopatkowo-gnykowy to długi, cienki mięsień podgnykowy w przedniej części szyi, zbudowany z dwóch brzuśców – górnego i dolnego – połączonych ścięgnem pośrednim. Ścięgno to jest stabilizowane przez powięź przy obojczyku, co nadaje mięśniowi charakterystyczny ukośny przebieg przez boczny odcinek szyi. W niektórych wariantach anatomicznych mięsień może obejmować oba obojczyki albo przyczepiać się nawet do wyrostka sutkowatego. Te różnice są istotne, ponieważ w jego pobliżu przebiegają duże naczynia oraz struktury splotu ramiennego.
Opisano liczne odmiany morfologiczne mięśnia łopatkowo-gnykowego – m.in. brak jednego brzuśca, nietypowe odgałęzienia od kręgów szyjnych czy zmienione położenie względem więzadła poprzecznego górnego łopatki, pod którym przebiega nerw nadłopatkowy (C5–C6). Główną funkcją mięśnia jest obniżanie kości gnykowej i stabilizacja krtani podczas połykania i mówienia, co odbywa się we współpracy z innymi mięśniami podgnykowymi (mostkowo-gnykowym, tarczowo-gnykowym).
Ze względu na bliskie przyleganie ścięgna pośredniego do żyły szyjnej wewnętrznej, jego skurcz może wpływać na światło tego naczynia. Napina także pochewkę tętnicy szyjnej, wspomagając powrót żylny poprzez utrzymanie prawidłowego ciśnienia w okolicy szyi. U części pacjentów mięsień łopatkowo-gnykowy pozostaje w ścisłym kontakcie z nerwem błędnym, co może mieć znaczenie kliniczne.
Badania anatomiczne pokazały także powiązania między nerwem nadłopatkowym a nerwem przeponowym. Ponieważ ruchy języka aktywują mięsień łopatkowo-gnykowy, mogą dostarczać propriocepcyjnych bodźców dla pracy łopatki. Kiedy język unosi się ku podniebieniu twardemu, aktywność elektromiograficzna tego mięśnia wzrasta, co może zmieniać warunki mechaniczne wokół nerwu nadłopatkowego i wpływać na czynność nerwu przeponowego.
Unerwienie mięśnia (C1–C3) może modyfikować bodźce docierające do mięśni podpotylicznych. Nadmierne napięcie w obrębie mięśni podgnykowych może z kolei oddziaływać na przebieg nerwu błędnego, wywołując zaburzenia w obrębie górnego otworu klatki piersiowej i wpływając na funkcję innych przepon ciała. Zmiana ustawienia łopatki – często obserwowana przy hiperkifozie – również może wywoływać podobne efekty biomechaniczne i neurologiczne.
Z klinicznego punktu widzenia mięsień łopatkowo-gnykowy jest ważny także w kontekście procedur naczyniowych, ponieważ przebiega bezpośrednio nad żyłą szyjną wewnętrzną. Opisano również rzadki zespół mięśnia łopatkowo-gnykowego (OMS), objawiający się charakterystycznym uwypukleniem bocznej części szyi w kształcie litery „X” podczas połykania. Zmiana ta jest widoczna tylko w trakcie ruchu połykania.
Osteopatyczna terapia mięśnia łopatkowo-gnykowego opiera się głównie na pracy z kością gnykową oraz mięśniami nad- i podgnykowymi. Ze względu na delikatność kości gnykowej często stosuje się techniki pośrednie – zbliżanie przyczepów, ruchy ułatwione – a dopiero w dalszej kolejności techniki bezpośrednie, polegające na oddalaniu przyczepów i pracy głębszej w tkankach.
Podsumowując: Mięsień łopatkowo-gnykowy, dzięki swoim powiązaniom z naczyniami, nerwami i kością gnykową, może istotnie wpływać na mechanikę szyi i funkcje oddechowe, dlatego jego terapia stanowi ważny element pracy manualnej w dysfunkcjach tej okolicy.
Piśmiennictwo
Bordoni B, Sina RE. Osteopathic Manipulative Treatment: 5 Diaphragm Procedure. [Updated 2025 Sep 15]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK567797/
Rai R, Ranade A, Nayak S, Vadgaonkar R, Mangala P, Krishnamurthy A. A study of anatomical variability of the omohyoid muscle and its clinical relevance. Clinics (Sao Paulo). 2008 Aug;63(4):521-4. doi: 10.1590/s1807-59322008000400018.
Lee AD, Yu A, Young SB, Battaglia PJ, Ho CJ. Omohyoid Muscle Syndrome in a Mixed Martial Arts Athlete: A Case Report. Sports Health. 2015 Sep-Oct;7(5):458-62. doi: 10.1177/1941738114532225. Epub 2014 Apr 23.
Kim L, Kwon H, Pyun SB. Pseudodysphagia due to omohyoid muscle syndrome. Dysphagia. 2009 Sep;24(3):357-61. doi: 10.1007/s00455-008-9206-8. Epub 2009 Feb 26. PMID: 19242757.
