Kość gnykowa to wyjątkowa struktura, ponieważ jako jedyna kość nie łączy się z innymi kośćmi.

Jest „zawieszona” z przodu szyi  (na wysokości kręgu C3 u dorosłego człowieka) za pomocą złożonego aparatu mięśniowo-więzadłowo-powięziowego.

Pełni rolę stabilizatora i łącznika funkcjonalnego między czaszką, żuchwą, kręgosłupem szyjnym, obręczą barkową a kompleksem gnykowo-krtaniowym. Jej biomechaniczne znaczenie wykracza poza lokalną rolę w połykaniu i mowie, wpływając na globalną postawę głowy, stabilność szyi oraz koordynację ruchów barków i żuchwy.

W artykule przedstawiamy niektóre relacje anatomiczne kości gnykowej oraz pokażemy, dlaczego dysfunkcje kości gnykowej mogą prowadzić do zaburzeń w obrębie szyi, obręczy barkowej i stawów skroniowo-żuchwowych (SSŻ).

Budowa kości gnykowej

Sama budowa kości gnykowej nie jest skomplikowana. Ma ona kształt litery „U” i składa się z trzonu, dwóch rogów większych i dwóch rogów mniejszych. Każda z tych części jest miejscem przyczepu mięśni lub więzadeł, które zostaną omówione w dalszej części artykułu. Warto zwrócić uwagę na pochodzenie embriologiczne kości gnykowej, ponieważ rozwija się ona z dwóch łuków skrzelowych. Rogi mniejsze i górna część trzonu wywodzą się z drugiego łuku skrzelowego (chrząstka Reicherta), natomiast rogi większe i dolna część trzonu – z trzeciego łuku.

Relacje anatomiczne kości gnykowej – mięśnie, powięzie i transmisja napięć

Na początku skupmy się na aspekcie relacji powięziowych. Jak wiemy, w powięzi szyi wyróżniamy trzy przedziały, które na kształt cylindrów otaczają szyję. Kość gnykowa znajduje się w obszarze mocnego oddziaływania dwóch części.

Jest to po pierwsze blaszka powierzchowna powięzi głębokiej szyi (łącząca ze sobą tył czaszki, żuchwę, kość gnykową, obojczyki, łopatkę, mostek, kręgi szyjne i I i II żebro). Drugim obszarem, już bezpośrednio połączonym z kością gnykową, jest blaszka środkowa powięzi głębokiej szyi, a zwłaszcza blaszka mięśniowa, otaczająca mięśnie podgnykowe. Jest ona mocno przytwierdzona do naszej kości.

Kolejnym silnym punktem „mocowania” kości gnykowej jest pętla włóknista mięśnia dwubrzuścowego (wytworzona przez powięź przedtchawiczą). Powięź przedtchawicza w swoim przebiegu dolnym będzie otaczać mięsień łopatkowo-gnykowy oraz rozciągać się aż do pierwszego żebra, a dalej do śródpiersia.

Jak widzimy, jest to złożony system, w którym kość gnykowa stanowi niejako punkt zaczepienia i transmisji sił między rejonem barku, górnego otworu klatki piersiowej, przedziału trzewnego szyi, kręgosłupa szyjnego i czaszki.

Przyjrzyjmy się zatem lepiej wybranym szczegółowym połączeniom. Wspomniane już wcześniej mięśnie podgnykowe (mostkowo-gnykowy, mostkowo-tarczowy, tarczowo-gnykowy, łopatkowo-gnykowy) odgrywają ważną rolę w czynnościach żucia i połykania, ponieważ ich funkcją jest obniżanie kości gnykowej oraz kontrola ustawienia krtani (ważna przy połykaniu). Na dodatkową uwagę zasługuje mięsień łopatkowo-gnykowy, ponieważ jego napięcie „odciąga” blaszkę przedtchawiczą powięzi szyjnej od żyły szyjnej wewnętrznej, tym samym zwiększając światło naczynia i umożliwiając bardziej efektywny drenaż głowy. W związku z tym, że mięsień ten przyczepia się też do łopatki, będzie miał wpływ na jej kontrolę motoryczną, a co za tym idzie – na to, jak zachowuje się obręcz kończyny górnej w ruchu.

Warto pamiętać, że mięśnie podgnykowe unerwione są przez pętlę szyjną (poziomy C1-C3), więc ich dysfunkcja może wpływać odruchowo na te poziomy kręgosłupa. Myśląc o C1 nie jesteśmy w stanie oddzielić jego mechaniki od potylicy, zatem finalnie wpływ rozciąga się aż na czaszkę. Tu możemy mieć też w głowie obraz mięśni podpotylicznych, znajdujących się w rejonie C0-C2. Wytwarzają one tzw. mostki mięśniowo-oponowe do opony twardej. Jak widzimy, obszar wzajemnych powiązań może sięgać daleko. Oczywiście nie każda dysfunkcja kości gnykowej będzie wywoływać takie skutki. Konieczne jest dokładne zbadanie wzorca napięciowego pacjenta, żeby prześledzić istniejące zaburzenia.

Znaczenie kliniczne kości gnykowej w terapii manualnej i osteopatycznej

Grupa mięśni nadgnykowych (dwubrzuścowy, rylcowo-gnykowy, żuchwowo-gnykowy i bródkowo-gnykowy) jest odpowiedzialna za uniesienie kości gnykowej i dna jamy ustnej, co jest konieczne przy czynności połykania. Jeśli kość gnykowa jest ustabilizowana, to rolą mięśni nadgnykowych jest również obniżanie żuchwy. To pokazuje, jak ważna jest skoordynowana współpraca mięśni pod- i nadgnykowych. Szczególnie przy postawie z głową wysuniętą w przód, mięśnie nadgnykowe będą mieć tendencję do cofania żuchwy, co będzie wpływać na warunki okluzyjne i przez to na funkcję stawu skroniowo-żuchwowego. Na uwagę zasługuje mięsień rylcowo-gnykowy, ponieważ posiadając przyczep do wyrostka rylcowatego kości skroniowej będzie swego rodzaju pasem transmisyjnym sił między kością gnykową a skroniową. Warto pamiętać zatem o zbadaniu kości gnykowej u pacjentów skarżących się np. na szumy uszne, ale też z dolegliwościami wspomnianego przed chwilą stawu skroniowo-żuchwowego.

Kość gnykowa to również miejsce przyczepu więzadeł. Jednym z nich jest więzadło rylcowo-gnykowe, rozpięte pomiędzy rogami mniejszymi kości gnykowej a wyrostkiem rylcowatym kości skroniowej. Więzadło to stabilizuje kość gnykową i będzie reagować na asymetrie napięciowe w niej występujące a to pociągnie za sobą zmianę relacji napięciowych kości skroniowej. Oczywiście wpływ ten może zachodzić w odwrotnym kierunku.

Jak widzimy, kość gnykowa może być swoistym punktem obrotowym dla systemu szyjno-czaszkowo-barkowego. Z jednej strony sama podlega wpływom struktur do niej przyczepionych a z drugiej stanowi ważny punkt podporu i transmisji sił dla tych struktur. Warto zbadać jej ruchomość szczególnie u pacjentów z problemami w wyżej wymienionych obszarach.

Bibliografia:

1.     J. Walocha „Anatomia prawidłowa człowieka. Czaszka.” Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2013

2.     A. Piłat „Indukcja mięśniowo- powięziowa. Tom I.” Handspring Publishing Limited, Londyn 2022

3.     Garg DR, Fakoya AO, Menezes RG. Anatomy, Head and Neck: Hyoid Bone. [Updated 2025 May 3]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing;

4.     Haipeng Jin, Yanli Huang, Weihong Xiao, Li Ding, Ling Gao, Huijuan Zheng, Rongrong Ye, Variations of Head-neck Posture and Hyoid Kinematics in Patients with Stroke with Aspiration Risk: A cross-sectional observational study, Archives of Rehabilitation Research and Clinical Translation, 2025, 100570, ISSN 2590-1095

5.     Pearson WG Jr, Langmore SE, Zumwalt AC. Evaluating the structural properties of suprahyoid muscles and their potential for moving the hyoid. Dysphagia. 2011 Dec;26(4):345-51. doi: 10.1007/s00455-010-9315-z. Epub 2010 Nov 11. PMID: 21069388; PMCID: PMC3154991.