Zespół cieśni nadgarstka jest klasycznie opisywany jako zespół objawów wynikających z ucisku nerwu pośrodkowego pod więzadłem poprzecznym nadgarstka. W wielu przypadkach schorzenie to nie reaguje wystarczająco na standardowe metody leczenia, takie jak odpoczynek, niesteroidowe leki przeciwzapalne czy ortezy nadgarstka.

Pacjenci najczęściej zgłaszają ból w obrębie nadgarstka oraz ból, drętwienie lub mrowienie obejmujące kciuk, palec wskazujący, palec środkowy oraz promieniową stronę palca serdecznego. Objawy te często nasilają się w nocy i mogą wybudzać pacjenta ze snu. Dolegliwości bólowe nierzadko promieniują również proksymalnie – do łokcia, a nawet barku.

Złotym standardem diagnostycznym pozostaje badanie elektromiograficzne (EMG). W praktyce fizjoterapeutycznej i osteopatycznej pomocne są także testy prowokacyjne, takie jak próba Phalena, objaw Tinela oraz test ucisku nerwu pośrodkowego (test Durkana).

Osteopatyczne spojrzenie: dlaczego „brakuje miejsca”?

Osteopatyczne leczenie manualne (OMT) patrzy na zespół cieśni nadgarstka w sposób wieloobszarowy. Większość metod leczenia koncentruje się na zwiększeniu przestrzeni pod więzadłem poprzecznym nadgarstka dla nerwu pośrodkowego. Rzadziej jednak zadaje się kluczowe pytanie: dlaczego pod więzadłem poprzecznym nadgarstka w ogóle zaczyna brakować miejsca?

Aby na nie odpowiedzieć, warto prześledzić przebieg nerwu pośrodkowego. Nerw ten pochodzi ze splotu ramiennego, który wywodzi się z nerwów rdzeniowych C5–T1. Splot ramienny przebiega pomiędzy mięśniem pochyłym przednim i środkowym, następnie pomiędzy pierwszym żebrem a obojczykiem, dalej pod mięśniem piersiowym mniejszym. Nerw pośrodkowy przechodzi głęboko pod rozcięgnem mięśnia dwugłowego ramienia, następnie pomiędzy dwiema głowami mięśnia nawrotnego obłego, przechodzi przez włóknisty łuk utworzony przez mięsień zginacz powierzchowny palców i dopiero na końcu trafia pod więzadło poprzeczne nadgarstka.

Opisy przypadków pacjentów leczonych osteopatycznie pokazują, że u wielu z nich występowały dysfunkcje w obrębie:

·   dolnego odcinka szyjnego,

·   górnego odcinka piersiowego kręgosłupa,

·   żeber górnych,

·   mięśni zginaczy przedramienia (punkty spustowe, wzmożone napięcie).

Praca terapeutyczna z tymi obszarami często prowadziła do istotnej poprawy objawów bólowych i czuciowych, mimo że sam nadgarstek nie był bezpośrednio „rozciągany”.

Rola układu współczulnego – kluczowy, a często pomijany element

Istotną rolę w patofizjologii zespołu cieśni nadgarstka odgrywa również układ współczulny. Ciała komórek neuronów przedzwojowych unerwiających kończynę górną znajdują się w górnych segmentach piersiowych rdzenia kręgowego (rogi boczne), głównie na poziomach T2–T4 (zakres T1–T5).

Układ współczulny poprzez włókna zazwojowe działa naczyniozwężająco zarówno na naczynia krwionośne (tętnice i żyły), jak i na naczynia limfatyczne. Skurcz mięśniówki gładkiej w ścianach naczyń zmniejsza ich światło, co może prowadzić do:

·   upośledzenia odpływu żylnego,

·   zaburzenia drenażu limfatycznego,

·   wzrostu zastoju płynów w tkankach.

Zwiększone napięcie współczulne może więc „zamykać” drogi chłonne i sprzyjać obrzękowi. Dysfunkcja górnego odcinka piersiowego kręgosłupa zwiększa tonus współczulny w kończynie górnej i zmniejsza odpływ limfy, co może prowadzić do wzrostu ciśnienia tkanek w kanale nadgarstka (a być może również w całej kończynie górnej) i w konsekwencji do nasilenia objawów zespołu cieśni nadgarstka. Z tego powodu leczenie górnego odcinka piersiowego kręgosłupa oraz żeber (szczególnie I–IV). Równie ważne są napięcia powięziowe – m.in. w obrębie przepony czy powięzi przedtchawiczej – które mogą dodatkowo zwiększać globalny tonus współczulny w całej kończynie górnej. Praca z całym łańcuchem funkcjonalnym może prowadzić do modulacji ośrodkowego układu nerwowego — m.in. poprzez stymulację uwalniania endogennych opioidów lub zmianę aferentnych bodźców docierających do rdzenia kręgowego i mózgu — co skutkowało modyfikacją percepcji objawów czuciowych związanych z zespołem cieśni nadgarstka. Niektóre badania wskazują na zmniejszenie dolegliwości bólowych, bez zmian w parametrach elektrofizjologicznych.

Podsumowując zespół cieśni nadgarstka rzadko jest więc problemem „tylko nadgarstka”. Często stanowi końcowe ogniwo złożonego łańcucha zależności obejmujących kręgosłup, żebra, układ nerwowy autonomiczny, powięź i układ limfatyczny.

Piśmiennictwo

Ramey, K. A. (2000). Carpal Tunnel Syndrome: More Than Just a Problem at the Wrist. The AAO Journal, 10(3), 25–27.

Burnham T, Higgins DC, Burnham RS, Heath DM. Effectiveness of osteopathic manipulative treatment for carpal tunnel syndrome: a pilot project. J Am Osteopath Assoc. 2015 Mar;115(3):138-48. doi: 10.7556/jaoa.2015.027. PMID: 25722360.