Ograniczenie ruchomości w odcinku piersiowym i lędźwiowym jest jednym z kluczowych obszarów pracy osteopaty u pacjentów z problemami w obrębie jamy brzusznej i miednicy. Ma to swoje uzasadnienie w anatomii i fizjologii autonomicznego układu nerwowego. Układ współczulny, będący częścią autonomicznego układu nerwowego (AUN), pod kątem unerwienia brzucha/miednicy rozpoczyna się na poziomie rdzenia kręgowego w segmentach piersiowych i górnych lędźwiowych (Th5–L2). Jego włókna, jako nerwy trzewne, docierają do splotów nerwowych otaczających duże tętnice jamy brzusznej i regulują pracę narządów wewnętrznych – w tym przede wszystkim przepływ krwi. Naczynia trzewne są jednym z głównych miejsc działania układu współczulnego. Ból i sztywność w odcinku piersiowo-lędźwiowym mogą zwiększać jego aktywność, co prowadzi do skurczu tętnic trzewnych, zmniejszenia dopływu krwi do narządów trawiennych oraz przesunięcia jej do serca, mózgu i mięśni – czyli klasycznej reakcji „walcz albo uciekaj” (fight or flight). Jednocześnie dochodzi do zahamowania perystaltyki i zmniejszenia wydzielania soków trawiennych.

Układ żylny – niedoceniany magazyn krwi

Mówiąc o unerwieniu trzewi, najczęściej koncentrujemy się na tętnicach i pracy jelit. Tymczasem z punktu widzenia krążenia równie ważny jest wpływ układu współczulnego na żyły. Żyły jamy brzusznej stanowią jeden z największych magazynów krwi w organizmie.
Krótkotrwałe pobudzenie współczulne powoduje ich obkurczenie, zmniejszenie pojemności i „wypchnięcie” krwi do krążenia centralnego, co poprawia powrót żylny do serca. Dlatego wazokonstrykcja (skurcz) z punktu widzenia regulacji ciśnienia tętniczego jest czymś pozytywnym. Problem pojawia się w sytuacji przewlekłej przewagi aktywności współczulnej – na przykład w przebiegu długotrwałego bólu czy stresu. Wówczas naczynia żylne tracą zdolność do rytmicznego rozszerzania się i opróżniania, a regulacja przepływu staje się mniej efektywna. 

Rola przepony i mechaniki klatki piersiowej

Drugim ważnym mechanizmem jest wpływ ruchomości klatki piersiowej na pracę przepony.
Sztywność odcinka piersiowego i ograniczenie ruchomości żeber zaburzają jej funkcję, a tym samym zmniejszają różnice ciśnień między klatką piersiową a jamą brzuszną.

To właśnie ta „pompa ciśnieniowa” wspomaga odpływ żylny i limfatyczny z miednicy. Jej niewydolność sprzyja zastojowi żylnemu i przepełnieniu naczyń – szczególnie że żyły odbytnicze nie posiadają zastawek.

Znaczenie ściany brzucha i odcinka lędźwiowego

Zmiany w dolnym odcinku piersiowym i lędźwiowym mogą wpływać na funkcję ściany brzucha. Jej obniżone napięcie oznacza słabszą regulację ciśnienia wewnątrzbrzusznego, co pogarsza warunki dla krążenia żylnego i sprzyja zaleganiu krwi w trzewiach. Pośrednio prowadzi to również do zaparć, które są jednym z głównych czynników rozwoju hemoroidów.

Krążenie wrotne i narządy jamy brzusznej

Odpływ krwi ze splotu hemoroidalnego odbywa się głównie do układu wrotnego przez żyłę odbytniczą górną. Dlatego wszelkie zaburzenia wpływające na krążenie wrotne – w tym pogorszenie pracy wątroby, przepony czy ogólnej mechaniki oddechowej – mogą nasilać objawy hemoroidalne. Podobnie choroby serca i płuc, poprzez wpływ na krążenie ogólnoustrojowe, mogą wtórnie zwiększać zastój żylny w jamie brzusznej i miednicy. Ponadto zagięcie lub zwichnięcie kości guzicznej działa jako miejscowy czynnik drażniący oraz mechaniczna przeszkoda w odpływie żylnym z żył hemoroidalnych

Podsumowując, praca z kręgosłupem od poziomu szóstego kręgu piersiowego w dół ma istotne znaczenie w kontekście regulacji funkcji narządów jamy brzusznej i miednicy. Oddziałując na segmenty, z których wywodzą się nerwy trzewne oraz włókna współczulne, wpływamy pośrednio na mechanizmy naczynioruchowe, czynność narządów wewnętrznych oraz lokalne krążenie. Celem takiego postępowania jest poprawa warunków hemodynamicznych – usprawnienie przepływu krwi, wsparcie drenażu żylnego i limfatycznego oraz przywrócenie prawidłowej regulacji napięcia ścian naczyń. Praca ta stanowi ważne uzupełnienie terapii ukierunkowanej bezpośrednio na jamę brzuszną, ponieważ łączy wpływ miejscowy z regulacją autonomiczną i mechaniką oddechowo-ciśnieniową.

Piśmiennictwo

Charles H. Hazzard, The Practice and Applied Therapeutics of Osteopathy, Kirksville 1905.

Konturek SJ. Fizjologia człowieka. Wrocław: Elsevier Urban & Partner; 2013.

Liem T. Osteopatia wisceralna. Wrocław: Elsevier Urban & Partner; 2005.