Choroba Parkinsona – charakterystyka i objawy

Choroba Parkinsona (Parkinson’s disease, PD) jest drugą pod względem częstości występowania chorobą neurodegeneracyjną, zaraz po chorobie Alzheimera. Najczęściej dotyczy osób po 50. lub 60. roku życia i charakteryzuje się postępującym przebiegiem oraz stopniowym pogarszaniem funkcji ruchowych i pozaruchowych.

Do najbardziej charakterystycznych objawów ruchowych należą:

• drżenie spoczynkowe,
• spowolnienie ruchowe (bradykinezja),
• sztywność mięśniowa,
• zaburzenia chodu,
• zaburzenia równowagi.

Choroba Parkinsona nie ogranicza się jednak wyłącznie do objawów związanych z układem ruchu. U pacjentów często występują również liczne objawy pozaruchowe, takie jak:

• ślinotok,
• zaburzenia poznawcze,
• zaburzenia funkcjonowania autonomicznego układu nerwowego,
• problemy ze strony przewodu pokarmowego, w tym dysfagia i zaparcia,
• dolegliwości urologiczne.

Patofizjologia choroby Parkinsona

Część objawów wynika bezpośrednio z procesu neurodegeneracyjnego obejmującego istotę czarną śródmózgowia i postępujący zanik neuronów dopaminergicznych. Inne mogą być związane zarówno z przebiegiem choroby, jak i skutkami ubocznymi leczenia farmakologicznego.

Tak szerokie spektrum objawów sprawia, że coraz częściej pojawia się pytanie o możliwość wykorzystania terapii wspomagających, które mogłyby poprawiać funkcjonowanie pacjentów i jakość ich życia. Jedną z takich metod jest osteopatyczne leczenie manipulacyjne (OMT – Osteopathic Manipulative Treatment).

Czy osteopatia może wspierać leczenie choroby Parkinsona?

Dotychczasowe badania wskazują, że osteopatia może przynosić wymierne, choć niejednorodne korzyści jako terapia uzupełniająca u pacjentów z chorobą Parkinsona.

Najczęściej obserwowane efekty obejmują:

• poprawę wzorca chodu,
• zwiększenie zakresu ruchu w stawach biodrowych,
• zmniejszenie nasilenia zaparć.

Nie potwierdzono natomiast wpływu terapii osteopatycznej na poziom stresu oksydacyjnego, a wyniki badań dotyczących poprawy równowagi pozostają niejednoznaczne.

Osteopatia a funkcje motoryczne

Z opublikowanych prac naukowych wynika, że techniki osteopatyczne mogą wspierać pacjentów przede wszystkim w zakresie funkcji ruchowych.

Terapia może przyczyniać się do poprawy wzorca chodu, dzięki czemu ruch staje się bardziej płynny, długość kroku może się zwiększać, a tempo poruszania się ulega poprawie. W praktyce oznacza to większą pewność ruchu, lepszą stabilność oraz potencjalnie mniejsze ryzyko upadków.

Dodatkowo obserwuje się poprawę ruchomości stawów biodrowych, które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu prawidłowej biomechaniki chodu.

Zespół Pizy a terapia osteopatyczna

Szczególnie interesujące wyniki uzyskano u pacjentów z tzw. zespołem Pizy, czyli charakterystycznym dla niektórych osób z chorobą Parkinsona bocznym pochyleniem tułowia.

Badania wskazują, że połączenie osteopatii z intensywną fizjoterapią posturalną może przynosić korzystne efekty w zakresie poprawy kontroli postawy oraz stabilności ciała. Sugeruje to, że osteopatia może stanowić wartościowe uzupełnienie rehabilitacji prowadzonej u tej grupy pacjentów.

Osteopatia a dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego

Jednym z najczęstszych objawów pozaruchowych choroby Parkinsona są zaparcia oraz inne zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego.

Dostępne badania wskazują, że terapia osteopatyczna może wspierać pacjentów również w tym obszarze. Osoby poddawane terapii zgłaszały poprawę komfortu trawiennego oraz jakości życia. W części badań zaobserwowano również korzystne zmiany w składzie mikrobioty jelitowej.

Znaczenie tych obserwacji jest szczególnie interesujące w kontekście współczesnych badań nad osią jelitowo-mózgową oraz jej potencjalnym wpływem na przebieg chorób neurodegeneracyjnych.

Ograniczenia obecnych badań

Nie wszystkie obszary funkcjonowania pacjentów reagują jednak na terapię osteopatyczną w jednakowym stopniu.

Dotychczasowe badania nie wykazały wpływu OMT na markery stresu oksydacyjnego. Nie potwierdzono również jednoznacznej poprawy we wszystkich parametrach równowagi ocenianych za pomocą testów klinicznych.

Oznacza to, że osteopatia może stanowić wartościowy element terapii wspomagającej, jednak nie powinna być traktowana jako metoda zastępująca leczenie farmakologiczne ani rehabilitację neurologiczną.

Techniki osteopatyczne wykorzystywane w badaniach

Osteopatyczne leczenie manipulacyjne zawsze powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta. W badaniach dotyczących choroby Parkinsona wykorzystywano jednak między innymi następujące techniki:

• uwolnienie podpotyliczne,
• pracę z przeponą oddechową,
• inhibicję splotów trzewnych (celiakalnego, krezkowego górnego oraz krezkowego dolnego),
• mobilizację stawów krzyżowo-biodrowych,
• technikę kołysania kości krzyżowej,
• opracowanie krezki okrężnicy wstępującej i zstępującej,
• stymulację okrężnicy.

Osteopatia jako element terapii interdyscyplinarnej

Współczesne podejście do leczenia choroby Parkinsona opiera się na współpracy wielu specjalistów. Oprócz leczenia farmakologicznego ważną rolę odgrywają fizjoterapia, terapia zajęciowa, opieka neurologiczna oraz odpowiednio dobrana aktywność fizyczna.

W tym modelu osteopatia może stanowić dodatkowe narzędzie wspierające funkcjonowanie pacjenta. Szczególnie obiecujące wyniki obserwuje się w zakresie poprawy mobilności, komfortu poruszania się oraz redukcji niektórych objawów pozaruchowych.

Podsumowanie

Osteopatia w chorobie Parkinsona wykazuje obiecujące korzyści funkcjonalne, szczególnie w zakresie poprawy chodu, zwiększenia ruchomości stawów biodrowych oraz łagodzenia zaparć. Obecnie nie ma jednak dowodów wskazujących na wpływ terapii osteopatycznej na stres oksydacyjny czy wszystkie aspekty kontroli równowagi.

Najlepsze rezultaty obserwuje się wtedy, gdy osteopatyczne leczenie manipulacyjne stanowi element kompleksowego postępowania terapeutycznego i jest łączone z leczeniem neurologicznym oraz fizjoterapią.

Piśmiennictwo

Valasareddi S. Osteopathic Manipulative Treatment in Parkinson’s Disease.

Bethea JP, Sharma H, Doberstein N, Shenker T, Gregory B, Hoffman R, Aizenman D, Guirguis G, Hoffmann J, Tazani S, Harris Z, Costin J. Application of Osteopathic Manipulative Treatment (OMT) in Neurodegenerative Disorders: A Scoping Review. Cureus. 2025;17(10).

Peters J, Runnels G, Lauinger A, Murphy T, Griffith A, Slicho T. A review of osteopathic and related manipulative treatments for improving symptoms of gastrointestinal distress in neurological disorders. International Journal of Osteopathic Medicine. 2025.