Z punktu widzenia biomechaniki bardzo ważnym zagadnieniem w mechanizmie porodowym, oprócz sił motorycznych macicy, jest zstępowanie głowy dziecka podczas akcji porodowej do kanału rodnego.
W sytuacji porodu fizjologicznego zwroty (rotacje), których dokonuje główka dziecka, są wynikiem ścisłego dopasowywania się jej kształtu do formy poszczególnych odcinków kanału rodnego, z wykorzystaniem siły o najmniejszym oporze. Czaszka dziecka wstawia się do wchodu miednicy swoim długim wymiarem, czyli szwem strzałkowym w płaszczyźnie skośnej lub poprzecznej. Sutura sagittalis biegnie poprzecznie lub lekko skośnie, gdy główka dziecka schodzi do dna miednicy. W trakcie stopniowego przesuwania się w kanale rodnym przodo- i tyłogłowie napotykają jednakowy opór. Jednak ze względu na to, że przodogłowie zazwyczaj jest dłuższe niż tyłogłowie, uwzględniając oś kręgosłup-czaszka, przodogłowie najczęściej doświadcza większego oporu niż tylna część głowy i stąd tyłogłowie obniża się i główka wykonuje przygięcie bródką do klatki piersiowej. Punktem prowadzącym staje się w tej sytuacji okolica ciemienia małego.
Kolejnym etapem mechanizmu porodowego jest rotacja wewnętrzna głowy płodu. Kilka czynników wpływa na ten manewr ciała dziecka. Budowa kostna miednicy matki oraz kolce kulszowe wypuklają się do światła miednicy oraz kierunek ich przedniej krzywizny zwróconej ku dołowi – do wewnątrz i ku przodowi. W dawnych podręcznikach położnictwa można przeczytać, że „guz ciemieniowy tylny ześlizguje się po krzywiźnie kości krzyżowej i główką przesuwa się do przedniej części miednicy […]. Tyłogłowie częścią zwróconą do boku nie może zwrócić się ku tyłowi, ponieważ przeszkadza mu kolec, lecz ześlizguje się po jego przedniej krzywiźnie ku środkowi i przodowi miednicy i dzięki temu dokonuje się zwrot wewnętrzny.”
Kolejnym czynnikiem, który wpływa na ten manewr, jest kształt przepony dna miednicy i kierunek przebiegu jej mięśni. Obniżająca się główka dotyka punktem prowadzącym, czyli okolicą ciemienia małego, do skośnie i ku przodowi skierowanej rynienki mięśniowej i ześlizguje się po niej w kierunku najmniejszego oporu, a więc potylicą w kierunku spojenia łonowego.
W końcowym etapie mechanizmu porodowego, w wyniku wypadkowej działania siły prącej główkę prostopadle do dna miednicy oraz oporu stawianego jej przez mięśnie, dochodzi do odgięcia w odcinku szyjnym. Punktem podparcia dla potylicy dziecka staje się spojenie łonowe, dające w konsekwencji odgięcie pod działaniem siły mięśni przepony miednicy – jest to etap rodzenia się główki noworodka. Ostatnim manewrem, którego celem jest przejście obręczy barkowej przez wychód miednicy, jest rotacja zewnętrzna, czyli zwrot główki dziecka w kierunku (najczęściej) wewnętrznej strony uda rodzącej matki. Zwrotem tym kierują barki, które na granicy płaszczyzny międzykolcowej zwracają się z wymiaru poprzecznego do wymiaru prostego.
Opieka osteopatyczna
Zmiany posturalne, jakie towarzyszą kobiecie w czasie ciąży oraz trudy samego porodu to dla aparatu kostno-więzadłowego, układu mięśniowo-powięziowego, ale również całego systemu hormonalnego i naczyniowego – ogromne zmiany oraz przeciążenia. Badanie oraz terapia osteopatyczna są wskazane jako wspomaganie kobiecego ciała nie tylko po okresie ciąży, ale również jako wsparcie w trakcie pierwszych miesięcy macierzyństwa.
W przypadku noworodków, u których poród przebiegał z komplikacjami, z trudnością we wstawieniu się w kanał rodny, czy ze wspomaganiem, np. próżnociągiem, doniesienia naukowe z zakresu osteopatii mówią o pojawiających się dysfunkcjach somatycznych, najczęściej obserwowanych na poziomie sklepienia lub podstawy czaszki. Kolejne miejsca wymieniane jako lokalizacje ze wzorcami napięciowymi to obszar szwów czaszkowych, membran (np. sierpu mózgu czy namiotu móżdżku) oraz na przebiegu chrząstkozrostu klinowo-potylicznego. Te dzieci już w pierwszych tygodniach życia mogą zostać poddane szczegółowemu badaniu, jak i terapii osteopatycznej.
Piśmiennictwo:
- Stone C. Osteopatia wisceralna i położnicza. MedPharm Polska. 2021.
- Zwoliński T. Podręcznik położnictwa. PZWL., 1962.
- Forczek-Karkosz W. Biomechanika narządu ruchu kobiety w okresie około porodowym. PZWL. 2025
