Wrodzone wady serca – skala problemu
Wrodzone wady serca (Congenital Heart Disease – CHD) stanowią około jedną trzecią wszystkich poważnych wad wrodzonych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje CHD jako „grubą nieprawidłowość strukturalną serca lub wielkich naczyń wewnątrzpiersiowych, która ma lub może mieć znaczenie czynnościowe”.
Liczba noworodków rodzących się z wadami serca wzrastała od lat 30. do 90. XX wieku. Należy jednak pamiętać, że obserwowany wzrost mógł wynikać nie tylko z rzeczywistego zwiększenia częstości występowania wad, ale również z postępu diagnostycznego w kardiologii dziecięcej oraz rozwoju metod badań przesiewowych.
Od około 1995 roku statystyki wskazują na względną stabilizację częstości występowania wrodzonych wad serca. Jednocześnie od lat 70. obserwuje się systematyczny wzrost przeżywalności noworodków z CHD. Znaczący wpływ miało na to rozpowszechnienie badań echokardiograficznych, rozwój specjalistycznej kardiologii dziecięcej oraz tworzenie rejestrów wad wrodzonych.
Przed erą echokardiografii rozpoznawanie wad serca u noworodków opierało się przede wszystkim na wynikach sekcji zwłok, aktach zgonu, badaniu fizykalnym, zdjęciach rentgenowskich, cewnikowaniu serca oraz raportach chirurgicznych.
Częstość występowania CHD na świecie
Metaanalizy wskazują, że występowanie wrodzonych wad serca jest częściowo zależne od położenia geograficznego badanej populacji.
Najwyższą częstość występowania CHD odnotowano w Azji, natomiast najniższą w Afryce. Europa zajmuje drugie miejsce pod względem częstości występowania wrodzonych wad serca, a tuż za nią plasuje się Ameryka Północna.
Najczęstsze wrodzone wady serca u noworodków
Do najczęściej występujących wrodzonych wad serca należą:
- ubytek przegrody międzykomorowej,
- ubytek przegrody międzyprzedsionkowej,
- zwężenie zastawki płucnej,
- przetrwały przewód tętniczy,
- tetralogia Fallota,
- zwężenie aorty,
- przełożenie wielkich pni tętniczych,
- zwężenie zastawki aortalnej.
Przyczyny wrodzonych wad serca
Etiologia wrodzonych wad serca jest złożona i wieloczynnikowa.
Wśród potencjalnych przyczyn wymienia się między innymi późniejszy wiek rodziców w momencie planowania potomstwa. Jak wskazują doniesienia naukowe, wzrost wieku zachodzenia w ciążę obserwowany w ostatnich dekadach może wiązać się ze zwiększoną częstością występowania wad wrodzonych.
Znaczenie przypisuje się również czynnikom środowiskowym związanym z postępującą urbanizacją i industrializacją.
Metaanalizy wskazują jednak, że szczególnie istotny wpływ na zwiększone ryzyko wystąpienia CHD mają:
- cukrzyca przedciążowa u matki,
- fenyloketonuria,
- choroby przebiegające z gorączką,
- infekcje w czasie ciąży,
- ekspozycja na niektóre leki terapeutyczne,
- stosowanie preparatów zawierających witaminę A,
- używanie marihuany,
- ekspozycja na rozpuszczalniki organiczne.
Rozwój motoryczny niemowląt po zabiegach kardiochirurgicznych
Badania przeglądowe wskazują, że około 40% niemowląt z wrodzoną wadą serca po operacji przeprowadzonej na otwartej klatce piersiowej oraz po długotrwałej hospitalizacji doświadcza zaburzeń lub opóźnień rozwoju motorycznego.
Szacuje się również, że około 60% dzieci nie osiąga do pierwszego roku życia norm rozwojowych dotyczących rozwoju ruchowego.
Badacze wskazują kilka możliwych przyczyn takiego stanu rzeczy. Należą do nich przede wszystkim:
- przedłużający się pobyt w szpitalu,
- konieczność częstego przebywania w pozycji leżącej na plecach w związku z procedurami medycznymi,
- ograniczona aktywność ruchowa,
- obniżona wydolność układu krążeniowo-oddechowego,
- zmniejszona siła mięśniowa,
- ogólnie niższa wydolność organizmu dziecka.
Osteopatyczna opieka nad niemowlęciem po operacji serca
Z perspektywy osteopatycznej wsparcie tej grupy pacjentów obejmuje przede wszystkim opiekę nad strukturami anatomicznymi, które podczas zabiegu kardiochirurgicznego tracą swoją ciągłość tkankową.
Otwarcie klatki piersiowej noworodka lub niemowlęcia wymaga przecięcia skóry, warstw powięzi powierzchownej i głębokiej oraz samego mostka. Są to obszary szczególnie istotne zarówno podczas badania osteopatycznego, jak i późniejszej terapii.
Kolejnym ważnym elementem jest blizna pooperacyjna przebiegająca wzdłuż linii środkowej klatki piersiowej dziecka.
Znaczenie blizny pooperacyjnej
Blizna pooperacyjna może wpływać na organizm na wielu poziomach, obejmujących funkcjonowanie układu nerwowego, powięziowego oraz trzewnego.
Skóra stanowi ważny element komunikacji z układem nerwowym, szczególnie z układem współczulnym. Funkcjonuje zarówno w kierunku aferentnym, jak i eferentnym, przekazując nie tylko impulsy elektryczne, ale również liczne substancje biologiczne, neurotroficzne oraz immunologiczne.
Dodatkowo receptory mechaniczne skóry dostarczają informacji dotyczących położenia ciała w przestrzeni. Jest to jeden z podstawowych systemów sensorycznych uczestniczących w nabywaniu umiejętności motorycznych przez dziecko.
Z tego względu opieka osteopatyczna nad niemowlęciem po zabiegu kardiochirurgicznym może stanowić wartościowe wsparcie terapeutyczne w procesie powrotu do zdrowia i dalszego rozwoju.
Podsumowanie
Wrodzone wady serca należą do najczęściej występujących wad rozwojowych wieku dziecięcego. Dzięki postępowi diagnostycznemu i kardiochirurgicznemu przeżywalność dzieci z CHD znacząco wzrosła, jednak część pacjentów nadal doświadcza trudności związanych z rozwojem motorycznym po przebytych operacjach.
Z perspektywy osteopatycznej szczególną uwagę zwraca się na struktury poddane interwencji chirurgicznej, takie jak mostek, powięzie oraz blizna pooperacyjna. Wsparcie tych obszarów może stanowić element kompleksowej opieki nad noworodkiem lub niemowlęciem po zabiegu kardiochirurgicznym.
Piśmiennictwo
van der Linde D. i wsp. Birth Prevalence of Congenital Heart Disease Worldwide: A Systematic Review and Meta-Analysis. JACC. 2011;58(21).
Uzark K. i wsp. Infant Motor Skills After a Cardiac Operation: The Need for Developmental Monitoring and Care. Ann Thorac Surg. 2017;104:681–687.
Long SH. i wsp. Gross Motor Development Is Delayed Following Early Cardiac Surgery. Cardiology in the Young. 2012;22(5):574–582.
