Wady wrodzone serce (Congenital Heart Disease – CHD) stanowią jedną trzecią wszystkich głównych wad wrodzonych. Definicja WHO określa CHD jako „grubą nieprawidłowość strukturalną serca lub wielkich naczyń wewnątrz-piersiowych, która ma lub może mieć znaczenie czynnościowe”.
Ilość noworodków rodzących się z wadą serca od lat 30. do 90. ubiegłego wieku znacząco rosła, choć zebranie takich danych mogło w dużej mierze również wynikać z postępu diagnostycznego w medycynie kardiologicznej oraz nowszych sposobów prowadzenia badań przesiewowych. Od około 1995 roku widać w statystykach stabilizację ilości pojawiających się wrodzonych wad serca u dzieci. Wyszkoleni i wyspecjalizowani w echokardiografii kardiolodzy dziecięcy czy chociażby prowadzenie rejestrów wad wrodzonych – wszystko to sprawiło, że odsetek przeżywalności noworodków zaczął wzrastać od lat 70. Przed erą echokardiografii wykrywanie wad serca u nowonarodzonych dzieci zależało od raportów z sekcji zwłok, aktów zgonu, badania fizykalnego, zdjęć rentgenowskich, cewnikowania i raportów chirurgicznych
Metaanalizy pokazują, że występowanie CHD uzależnione jest od położenia geograficznego danej populacji. Najwyższą odnotowaną całkowitą częstość występowania wad serca u dzieci stwierdzono w Azji, a najniższą w Afryce. Europa miała drugą najwyższą odnotowaną całkowitą częstość występowania CHD, tuż za nią uplasowała się Ameryka Północna.
Najczęściej występujące wrodzone wady serca u noworodków to ubytek przegrody międzykomorowej lub międzyprzedsionkowej, zwężenie zastawki płucnej, przetrwały przewód tętniczy, tetralogia Fallota, zwężenie aorty, przełożenie wielkich pni tętniczych i zwężenie zastawki aortalnej.
Wśród przyczyn wrodzonych wad serca wymienia się, m.in. późniejsze posiadanie dziecka (jak wskazują doniesienia naukowe – wiek zachodzenia w ciążę, który wzrósł w ostatnich dekadach, najprawdopodobniej powoduje wyższą częstość urodzeń z wadami wrodzonymi). Kolejną z przyczyn jest narażenie na czynniki środowiskowe — na przykład z powodu industrializacji i urbanizacji. Jednakże jedynie cukrzyca przedciążowa u matki, fenyloketonuria, choroby gorączkowe, infekcje, ekspozycja na różne leki terapeutyczne, stosowanie witaminy A, stosowanie marihuany i ekspozycja na rozpuszczalniki organiczne okazały się powiązane ze zwiększonym ryzykiem CHD, jak donoszą kolejne metaanalizy.
Rozwój motoryczny niemowląt po zabiegach kardiochirurgicznych
Przeglądowe badania naukowe pokazują, że około 40% niemowląt z wrodzoną wadą serca po zabiegu na otwartej klatce piersiowej i długiej hospitalizacji boryka się z zaburzeniami lub opóźnieniami rozwoju motorycznego. Około 60% dzieci nie osiąga do 1. roku życia norm rozwojowych dotyczących rozwoju ruchowego. Badacze wskazują kilka potencjalnych przyczyn tego stanu, w tym przedłużający się pobyt w szpitalu czy przyjmowanie pozycji w leżeniu na plecach ze względu na procedury medyczne i lecznicze. Kolejne przyczyny to ogólny stan układu krążeniowo-oddechowego, mniejsza siła mięśniowa i ogólna wydolność dziecka.
Z perspektywy osteopatycznej wsparcie, jakie można zagwarantować tej grupie pacjentów, to szeroko pojęta opieka nad strukturami anatomicznymi, które podczas zabiegu kardiochirurgicznego tracą swoją ciągłość strukturalną. Otwarcie klatki piersiowej noworodka czy niemowlęcia wymaga przecięcia powłoki skórnej, warstw powięzi powierzchownej oraz głębokiej, a także samego mostka. Te obszary są zatem niezmiernie ważne w badaniu i leczeniu osteopatycznym. Kolejnym aspektem opieki osteopatycznej jest blizna pooperacyjna, przebiegająca wzdłuż linii środkowej klatki piersiowej dziecka.
Blizna może powodować różne objawy, które mogą wpływać na sferę neurologiczną, powięziową i trzewną. Powierzchnia skóry jest środkiem komunikacji z układem nerwowym, zwłaszcza z układem współczulnym, zarówno w trybie aferentnym, jak i eferentnym, przekazując nie tylko impulsy elektryczne, ale także substancje chemiczno-biologiczne, neurotroficzne i jednocześnie immunologiczne. Dodatkowo receptory mechaniczne skóry przekazują informacje dotyczące postawy ciała w przestrzeni, co jest jednym z systemów sensorycznych nabywania umiejętności motorycznych dziecka. Dlatego też opieka osteopatyczna niemowlęcia po zabiegu kardiochirurgicznym jest zalecanym wsparciem terapeutycznym.
Piśmiennictwo:
- van der Linde, D. et al. Birth Prevalence of Congenital Heart Disease Worldwide: A Systematic Review and Meta-Analysis. JACC, 2011, Vol. 58, No. 21.
- Uzark, K. et al. Infant Motor Skills After a Cardiac Operation: The Need for Developmental Monitoring and Care. Ann Thorac Surg. 2017;104:681–7.
- Long, SH. Et al. Gross motor development is delayed following early cardiac surgery. Cardiology in the Young, 2012; 22(05):574 582.
