Ból dolnego odcinka kręgosłupa (low back pain) - Czy warto zalecać ćwiczenia pacjentom?

Ból dolnego odcinka kręgosłupa (low back pain) to problem, z którym zmaga się wiele osób. Leczenie bólu kręgosłupa lędźwiowego może przybierać różne formy, a jedną z nich jest osteopatia połączona z odpowiednio dobranymi ćwiczeniami. Osteopatia jest medycyną regulacyjną, w której głównymi narzędziami pracy są formy związane z dotykiem (czy jest to praca czaszkowo-krzyżowa, czy terapia wisceralna, skoncentrowanie na powięzi itd.). Głównym celem jest odnalezienie dysfunkcji, która najczęściej będzie objawiała się wzorcem napięciowym (a zatem ograniczeniem ruchu) i przywrócenie odpowiedniej ruchomości tkankom, zarówno w skali mikro (pulsacja płynu mózgowo rdzeniowego, napięcia membran, poprawa motylności), jak i makro (mobilizacja stawów, mobilizacja powierzchni ślizgu między narządami).

Ból dolnego odcinka kręgosłupa - przyczyny i kompleksowe podejście

Osteopatia nie wyklucza jednak innych podejść i w moim przekonaniu jest systemem otwartym, ciągle ewoluującym. Niepokojący jest fakt, że można usłyszeć czasem głosy osteopatów negujące zasadność włączania aktywności fizycznej do terapii pacjenta. Temat jest złożony, dlatego na potrzeby artykułu ograniczony zostanie obszar dyskusji do postępowania w przypadku problemu o i tak szerokim kontekście.

Low back pain - ból dolnego odcinka kręgosłupa to problem, z którym każdy z nas zetknął i wielokrotnie zetknie się w swojej praktyce. Źródła wspominają, że jest to jedna z najczęstszych statystycznie przyczyn niesprawności na świecie. Mimo wielu prowadzonych badań, nie mamy jednoznacznej odpowiedzi co jest przyczyną LBP. Jest to na pewno dolegliwość o złożonej etiologii i bierze się pod uwagę takie czynniki jak:

• przeciążenie tkanek kręgosłupa, od stawów międzykręgowych, po więzadła i mięśnie;

• zaburzenie kontroli motorycznej w zakresie mięśni wielodzielnych oraz całego „core";

• praca w nieergonomicznych pozycjach;

• przeciążenia statyczne związane z siedzącym trybem życia;

• wady postawy.

Osteopatia może okazać się skutecznym rozwiązaniem na ból dolnej części kręgosłupa, ale podejście biopsychospołeczne uwzględnia również czynniki takie jak:

• poziom doświadczanego stresu,

• przekonania pacjenta o bólu,

• relacje interpersonalne,

• dietę,

• sen.

Mnogość potencjalnych przyczyn niesie za sobą logiczny wniosek, że postępowanie terapeutyczne w przypadku bólu dolnego odcinka kręgosłupa powinno obejmować aspekty wykraczające poza same formy szeroko rozumianej terapii manualnej.

Ćwiczenia jako element leczenia bólu kręgosłupa lędźwiowego

Omówienie wszystkich wykracza poza ramy artykułu, wróćmy zatem do kwestii aktywności fizycznej/ćwiczeń w terapii bólu dolnego odcinka kręgosłupa.

Autorka przeanalizowała kilkadziesiąt publikacji dostępnych w bazach PubMed oraz Cochrane Library dotyczących LBP. Kluczowe zawarte są w bibliografii artykułu, zachęcamy do zapoznania się z nimi. Na podstawie publikacji możemy sformułować pewne wnioski dotyczące terapii ruchem w przypadku bólu odcinka lędźwiowego. Skupmy się na dwóch kluczowych:

1. Pierwszy dotyczy samego sensu wdrożenia ćwiczeń do programu terapii. Przeprowadzone badania skłaniają do wniosku, który pozwolę sobie zacytować (przyp.3): „Znaleźliśmy dowody o umiarkowanej pewności, że leczenie ćwiczeniami fizycznymi jest skuteczniejsze w leczeniu przewlekłego bólu dolnej części pleców w porównaniu z brakiem leczenia, zwykłą opieką lub porównaniami placebo w odniesieniu do wyników leczenia bólu podczas najwcześniejszej obserwacji (MD -15,2, 95% CI -18,3 do -12,2), co stanowi klinicznie istotną różnicę."

2. Drugi aspekt to wybór rodzaju ćwiczeń. Od kilkunastu lat dużą popularnością cieszy się trening core stability. Celem tego treningu jest poprawa kontroli motorycznej oraz wytrzymałości mięśni stabilizujących tułów, w tym odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Są to:

   • mięśnie wielodzielne,

   • mięsień poprzeczny brzucha,

   • przepona,

   • mięśnie dna miednicy.

Jak osteopatia może wspomóc leczenie w przypadku bólu kręgosłupa? W połączeniu z treningiem core wykazuje skuteczność w redukcji dolegliwości bólowych w przypadku LBP i niejednokrotnie jest rekomendowany jako pierwszy wybór związany z terapią ruchem. Okazuje się jednak, że nie jest to jedyne słuszne rozwiązanie. „W porównaniu do ogólnych ćwiczeń, ćwiczenia na core stability są skuteczniejsze w zmniejszaniu bólu i mogą poprawić sprawność fizyczną u pacjentów z przewlekłym bólem krzyża w krótkim okresie. Jednak nie zaobserwowano istotnych długoterminowych różnic w nasileniu bólu między pacjentami, którzy wykonywali ćwiczenia na core, a tymi, którzy wykonywali ćwiczenia ogólne." (przyp. 4)

Zalecenia dotyczące ćwiczeń przy bólu dolnego odcinka kręgosłupa

Mamy duży wybór, jeśli chodzi o systemy treningowe i warto wziąć pod uwagę podczas wyboru możliwości i preferencje pacjenta. Istotne jest, aby wykonywane ćwiczenia:

• nie sprawiały bólu,

• miały małą do umiarkowanej intensywności,

• były wykonywane regularnie.

Biorąc pod uwagę powyższe informacje warto rozważyć zalecanie aktywności fizycznej pacjentom cierpiącym z powodu LBP. Osteopata nie musi być specjalistą w dziedzinie terapii ruchem, nie obejmuje tego jego kształcenie. Warto jednak nie negować zasadności różnych form ćwiczeń, żeby niejako nie zawężać drogi terapii naszym pacjentom. Mamy przecież dostęp do wykwalifikowanych trenerów, instruktorów jogi, pilatesu, metody Feldenkreisa i innych; nie musimy sami programować treningu pacjenta.

Aktywność fizyczna daje pacjentowi poczucie wpływu i kontroli, redukuje odczuwany stres, jest narzędziem redukującym dolegliwości bólowe. Osteopatia na ból dolnego odcinka kręgosłupa w połączeniu z aktywnością fizyczną może przynieść lepsze efekty niż sama terapia manualna. Osteopatia w swojej filozofii postrzegania człowieka jako całości współpracujących ze sobą systemów, osadzonego w większym systemie, jakim jest środowisko, powinna brać pod uwagę również i podejście związane z aktywnością fizyczną.

Jeśli interesuje Cię osteopatia w kontekście leczenia bólu dolnego odcinka kręgosłupa, zapraszamy do odwiedzenia jednej z placówek Akademii Osteopatii:

• osteopatia Poznań,

• osteopatia Kraków,

• osteopatia Wrocław,

• osteopatia Warszawa,

• osteopatia Gdańsk,

• osteopatia Lublin.

Bibliografia:

1. Marin TJ, Van Eerd D, Irvin E, Couban R, Koes BW, Malmivaara A, van Tulder MW, Kamper SJ. Multidisciplinary biopsychosocial rehabilitation for subacute low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews 2017, Issue 6. Art. No.: CD002193. DOI: 10.1002/14651858.CD002193.pub2.

2. Li Y, Yan L, Hou L, Zhang X, Zhao H, Yan C, Li X, Li Y, Chen X, Ding X. Exercise intervention for patients with chronic low back pain: a systematic review and network meta-analysis. Front Public Health. 2023 Nov 17;11. doi: 10.3389/fpubh.2023.1155225. PMID: 38035307; PMCID: PMC10687566

3. Hayden JA, Ellis J, Ogilvie R, Malmivaara A, van Tulder MW. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2021 Sep 28;9(9). doi: 10.1002/14651858.CD009790.pub2. PMID: 34580864; PMCID: PMC8477273

4. Wang XQ, Zheng JJ, Yu ZW, Bi X, Lou SJ, Liu J, Cai B, Hua YH, Wu M, Wei ML, Shen HM, Chen Y, Pan YJ, Xu GH, Chen PJ. A meta-analysis of core stability exercise versus general exercise for chronic low back pain. PLoS One. 2012;7(12). doi: 10.1371/journal.pone.0052082. Epub 2012 Dec 17. PMID: 23284879; PMCID: PMC3524111.

5. Corp N, Mansell G, Stynes S, Wynne-Jones G, Morsø L, Hill JC, van der Windt DA. Evidence-based treatment recommendations for neck and low back pain across Europe: A systematic review of guidelines. Eur J Pain. 2021 Feb;25(2). doi: 10.1002/ejp.1679. Epub 2020 Nov 12. PMID: 33064878; PMCID: PMC7839780.